Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

John of St. Thomas

Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

John of St. Thomas (1589–1644)

First published 1930

Prima pars artis Logicae (formal logic) of the Cursus Philosophicus Thomisticus of John of St. Thomas (Joannes a Sancto Thoma), from the Reiser edition (Marietti, Turin, 1930), Reiser tomus I, pars prima.


Praefatio I: Praefatio

Praeludium I: QUO PROPONITUR DIALECTICAE DISPUTATIONIS EXERCITIUM ET PRAXIS

Praeludium II: ARTIS LOGICAE DIVISIO, ORDO, NECESSITAS

Liber I: DE HIS, QUAE SPECTANT AD PRIMAM OPERATIONEM INTELLECTUS

Caput I: DEFINITIO TERMINI

Caput II: DEFINITIO ET DIVISIO SIGNI

Caput III: DE QUIBUSDAM DIVISIONIBUS TERMINORUM

Caput IV: DE ALIIS DIVISIONIBUS TERMINORUM

Caput V: DE NOMINE

Caput VI: DE VERBO

Liber II: DE HIS, QUAE PERTINENT AD SECUNDAM OPERATIONEM INTELLECTUS

Caput I: DE ORATIONE IN COMMUNI ET EIUS DIVISIONE

Caput II: DE MODO SCIENDI

Caput III: DE DEFINITIONE

Caput IV: DE DIVISIONE

Caput V: DE ARGUMENTATIONE

Caput VI: DE PROPOSITIONE SIVE ENUNTIATIONE

Caput VII: DE DIVISIONIBUS PROPOSITIONIS

Caput VIII: DE MATERIA PROPOSITIONUM

Caput IX: DE PROPRIETATIBUS PROPOSITIONIS ET QUO ORDINE TRACTANDÆ SUNT

Caput X: DE SUPPOSITIONE

Caput XI: DE DIVISIONIBUS SUPPOSITIONIS

Caput XII: REGULAE SUPPOSITIONIS

Caput XIII: DE RELATIVIS

Acerca de los relativos hay que notar que hablamos del relativo gramatical, como „quien”, „otro”, etc., no del relativo lógico, que pertenece al predicamento de la relación. Y se define tal relativo: «recordativo de la cosa antelada».

Se divide, empero, en relativo de sustancia y de accidente. Relativo de sustancia es el que refiere su antecedente a modo de sustancia, como «quien», «aquel», etc. Relativo de accidente, el que refiere el antecedente a modo de denominativo, como «cual», «tal», etc. Y cada uno de estos o es relativo de identidad, a saber, el que refiere y se acepta directamente por aquello por lo que su antecedente, como «Pedro es docto, y aquel disputa», «la nieve es blanca, y tal es el cisne»; o es relativo de diversidad, a saber, el que se acepta por otro que su antecedente, refiere con todo su antecedente en oblicuo, como «Pedro disputa, y otro habla», esto es, otro distinto de Pedro, donde «de Pedro» se refiere en oblicuo; «la nieve es blanca, y otro es el cuervo», donde «otro» refiere otro accidente distinto de su antecedente.

Por último, uno es el relativo recíproco, a saber, el que significa cierta regresión sobre su antecedente, como «El hombre se ama a sí», «Pedro es él mismo»; y el no recíproco, a saber, el que no significa tal regresión, como «Pedro es blanco, y aquel habla», «Pedro, que habla, es blanco». Y la regresión está en que el relativo recíproco no solo refiere su antecedente como sujeto, sino también como predicado; pues une lo mismo a sí mismo. Mas el no recíproco refiere su antecedente como sujeto, al cual une algo otro o de él lo divide.

Así pues, para los relativos hay cuatro reglas:

Primera, cuanto a la resolución o exposición del relativo: El relativo „quien”, puesto en una proposición, se resuelve o expone por una proposición copulativa que significa por este término „y aquel”, como si dices: «Pedro, que es docto, disputa», se resuelve así: «Pedro es docto, y aquel disputa»; «el hombre es animal, que es racional», se resuelve así: «El hombre es animal, y aquel es racional».

Pero al resolver el relativo advierte dos cosas: Primera, que a veces el relativo es parte del extremo, y con cópula de implicación; como si dices: «Pedro, que es docto, disputa», «que es docto» se tiene por parte del sujeto y hace un extremo con él, y así aquella cópula se implica con el extremo y se llama cópula de implicación. Entonces, pues, el relativo no siempre se resuelve inmediatamente, sino que depende de la resolución de su complejo, lo cual acontece cuantas veces la copulativa por la que ha de resolverse tiene alguna parte falsa si se resuelve inmediatamente; como si dices: «Todo animal que es racional es risible», no puede «que» resolverse inmediatamente, pues se haría este sentido: «Todo animal es racional, y aquel es risible», donde la primera parte de la copulativa es falsa; sino que es preciso descender primero bajo aquella distribución, y entonces se resolverá el relativo. Segunda, que cuando una afirmativa que tiene cópula de implicación de «quien» se resuelve inmediatamente por copulativa, su contradictoria debe resolverse por disyuntiva; como esta: «Algún animal que es racional es risible» tiene esta contradictoria: «Ningún animal que es racional es risible»; esta no puede resolverse por copulativa, como su afirmativa, sino por disyuntiva, porque a la copulativa no se opone contradictoriamente otra copulativa, porque tiene la misma universalidad en razón de «y», sino la disyuntiva. De donde es mejor, para evitar estas dificultades, no resolver el relativo „quien” por copulativa, sino hecho primero el descenso y la resolución de todo el complejo en las singulares.

Segunda regla es para la restricción de los relativos. En la resolución del relativo hecha por copulativa, el relativo de una proposición refiere su antecedente puesto en la otra restrictamente; como: «El animal es racional, y aquel es risible», «aquel» refiere restrictamente al animal, a saber, aquel animal que es racional. Y no es otra cosa referir restrictamente que referir el antecedente por aquel supuesto por el cual se verifica. No es, empero, el sentido que refiera todos los términos hallados en la categórica de su antecedente; como si dices: «Todo hombre es animal, y aquel es risible», no se entiende „aquel” todo hombre; pues no puede designarse algo que sea todo hombre; sino aquel hombre que es animal, y por el cual se verifica que es animal.

Tercera regla para la suposición del relativo recíproco: El relativo recíproco supone con la suposición de su antecedente, de modo que descendiendo o ascendiendo bajo el antecedente se hace el descenso bajo el relativo recíproco, y esto llaman algunos suposición sellada, esto es, concluida bajo la suposición de otro, porque no necesita otra suposición que la de su antecedente; como «El hombre se ama a sí», «se» supone determinadamente como «hombre»; «la madre ama a su hijo», «su», que es recíproco de especie derivativa, cuanto a la connotación que incluye, supone como su antecedente; pues «su» connota a la madre en oblicuo, esto es, el hijo de la madre, y en cuanto así connotado en oblicuo supone como el antecedente mismo.

Cuarta regla para la suposición del relativo no recíproco: Este relativo no supone con la suposición de su antecedente, sino según la naturaleza de los signos por los que es afectado, como los demás términos; como: «Todo hombre disputa, y aquel habla doctamente», «aquel» no está distributivamente, sino determinadamente; «algún animal es racional, y todo hombre es aquel», «aquel» está solo confusamente.

Caput XIV: DE AMPLIATIONE, RESTRICTIONE, ALIENATIONE

Caput XV: DE APPELLATIONE

Caput XVI: DE OPPOSITIONE

Caput XVII: DE CONDITIONIBUS REQUISITIS AD SPECIES OPPOSITARUM PROPOSITIONUM ET REGULIS COGNOSCENDI IPSAS OPPOSITIONES SPECIALES

Caput XVIII: DE AEQUIPOLLENTIA PROPOSITIONUM

Caput XIX: DE CONVERSIONE PROPOSITIONUM

Caput XX: DE MODALIBUS

Caput XXI: DE QUANTITATE, QUALITATE, OPPOSITIONE ET AEQUIPOLLENTIA MODALIUM

Rotuli I: ROTULI COMPOSITARUM MODALIUM

Rotuli II: ROTULI DIVISARUM CONSTANTIUM DICTO DE TERMINO COMMUNI

Caput XXII: DE REDUCTIONE MODALIUM AD SUAS DE INESSE

Caput XXIII: DE HYPOTHETICIS PROPOSITIONIBUS

Caput XXIV: DE EXPONIBILIBUS

Liber III: DE TERTIA OPERATIONE INTELLECTUS

Caput I: DE CONSEQUENTIA ET DIVISIONE EIUS

Caput II: DE INDUCTIONE

Caput III: DE ORDINE ET MODO RESOLVENDI TERMINOS PER ASCENSUM ET DESCENSUM

Caput IV: DE SYLLOGISMO EIUSQUE MATERIA ET FORMA

Caput V: DE DIVISIONE SYLLOGISMI PENES MATERIAM ET FORMAM

Caput VI: EXPLICANTUR OMNES TRES FIGURAE ET MODI SYLLOGISMORUM

Caput VII: DE REDUCTIONE SYLLOGISMORUM IMPERFECTORUM AD PERFECTOS

Caput VIII: DE SYLLOGISMO EXPOSITORIO

Caput IX: DE MODO INVENIENDI MEDIUM

Caput X: DE PRINCIPIIS, QUIBUS INNITITUR TOTA ARS SYLLOGIZANDI

Caput XI: QUIBUS PRINCIPIIS UNIVERSALITER INNITITUR BONITAS CONSEQUENTIAE

Caput XII: DE PRINCIPIIS DEFECTUUM MALAE CONSEQUENTIAE

Caput XIII: DE DEFECTIBUS IN PARTICULARI

Circa I: CIRCA SYLLOGISMUM.

Defectus I: DEFECTUS COMMUNES.

Caput XIV: DE FALLACIIS

Liber IV: SEQUUNTUR QUAESTIONES DISPUTANDAE AD ILLUSTRANDUM DIFFICULTATES ALIQUAS HUIUS TEXTUS

Quaestio I: DE TERMINO

Articulus I: UTRUM RECTO ORDINE DOCTRINAE INCIPIAT DIALECTICA A TERMINO

Articulus II: UTRUM SIT BONA DEFINITIO TERMINI ENUNTIATIVI, ET IN QUO EIUS FORMALITAS CONSISTAT

Articulus III: UTRUM DEFINITIO TERMINI SYLLOGISTICI BONA SIT, ET QUAE EIUS FORMALITAS

Articulus IV: QUOD SIT DEFINITUM TERMINI, ET PRO QUO SUPPONAT

Articulus V: UTRUM VOCES SIGNIFICENT PER PRIUS CONCEPTUS AN RES

Articulus VI: UTRUM TERMINUS HABEAT ALIQUAM DIVISIONEM ESSENTIALEM

Quaestio II: DE NOMINE

Articulus I: QUOMODO INTELLIGENDA SIT ILLA PARTICULA: „CUIUS NULLA PARS SIGNIFICAT SEPARATA”

Articulus II: UTRUM NOMEN INFINITUM RECTE EXCLUDATUR A RATIONE NOMINIS

Articulus III: UTRUM CASUS OBLIQUI RECTE EXCLUDANTUR A RATIONE NOMINIS

Quaestio III: DE VERBO

Articulus I: QUID SIT SIGNIFICARE CUM TEMPORE ET ABSOLVI A TEMPORE

Articulus II: UTRUM VERBUM POSSIT INFINITARI INTRA PROPOSITIONEM

Quaestio IV: DE ORATIONE ET MODO SCIENDI

Articulus I: UTRUM SIT BONA DEFINITIO ORATIONIS ET QUID SIT EIUS DEFINITUM

Articulus II: UTRUM DEFINITIO DEFINITIONIS RECTE SIT TRADITA

Articulus III: UTRUM DEFINITIO DIVISIONIS ET EA, QUAE AD DIVISIONEM PERTINENT, RECTE TRADANTUR

Quaestio V: DE ENUNTIATIONE

Articulus I: IN QUO CONSISTAT RATIO ENUNTIATIONIS, UT ABSTRAHIT A CATEGORICA ET HYPOTHETICA

Articulus II: UTRUM ENUNTIATIO CATEGORICA SIT ALIQUA SIMPLEX QUALITAS ET CONCEPTUS IN MENTE, VEL COMPOSITA FORMALITER

Articulus III: UTRUM DIVISIO IN HYPOTHETICAM ET CATEGORICAM SIT ESSENTIALIS ET UNIVOCA

Articulus IV: UTRUM DIVISIONES IN AFFIRMATIVAM ET NEGATIVAM, IN UNIVERSALEM ET PARTICULAREM, SINT BONAE ET ESSENTIALES

Quaestio VI: DE SUPPOSITIONE ET ALIIS PROPRIETATIBUS PARTIUM ENUNTIATIONIS

Articulus I: UTRUM DEFINITIO SUPPOSITIONIS SIT BONA

Articulus II: UTRUM SUPPOSITIO IMPROPRIA REPERIATUR IN CONCEPTU MENTIS ULTIMATO

Articulus III: QUAE SINT NOTANDA CIRCA ALIAS SPECIES SUPPOSITIONIS ET PROPRIETATES LOGICALES

Articulus IV: UTRUM REGULAE APPELLATIONIS TRADITAE IN TEXTU VERAE SINT

Quaestio VII: DE OPPOSITIONE ET CONVERSIONE PROPOSITIONUM

Articulus I: UTRUM OPPOSITIO CONTRADICTORIA SIT MAXIMA INTER OMNES OPPOSITIONES

Articulus II: UTRUM DARI POSSINT ALIQUAE CONTRADICTORIAE, QUAE SIMUL SINT VERAE AUT FALSAE

Articulus III: UTRUM REGULAE CONVERSIONIS SINT RECTE ASSIGNATAE

Quaestio VIII: DE CONSEQUENTIA ET SYLLOGISMO

Articulus I: UTRUM RECTE ASSIGNETUR DIFFERENTIA INTER CONSEQUENTIAM BONAM ET MALAM

Articulus II: UTRUM INDUCTIO SIT CONSEQUENTIA FORMALIS

Articulus III: UTRUM CONCLUSIO SIT DE ESSENTIA SYLLOGISMI, AN SOLUM PRAEMISSAE

Articulus IV: UTRUM SYLLOGISMUS RECTE DIVIDATUR IN PERFECTUM ET IMPERFECTUM

Appendix I: AD SECUNDAM PARTEM SUMMULARUM

Quaestio I: DE TERMINO

Articulus I: UTRUM RECTO ORDINE DOCTRINAE INCIPIAT DIALECTICA A TERMINO

Articulus II: UTRUM SIT BONA DEFINITIO TERMINI ENUNTIATIVI ET IN QUO EIUS FORMALITAS CONSISTAT

Articulus III: UTRUM VOCES SIGNIFICENT PER PRIUS CONCEPTUS AN RES

Articulus IV: UTRUM TERMINUS HABEAT ALIQUAM DIVISIONEM ESSENTIALEM

Quaestio II: DE NOMINE

Articulus I: QUOMODO INTELLIGENDA SIT ILLA PARTICULA: „CUIUS NULLA PARS SIGNIFICAT SEPARATA”

Articulus II: UTRUM NOMEN INFINITUM SIT NOMEN

Articulus III: UTRUM CASUS OBLIQUI RECTE EXCLUDANTUR A RATIONE NOMINIS

Quaestio III: DE VERBO

Articulus I: QUID SIT SIGNIFICARE CUM TEMPORE ET ABSOLVI A TEMPORE

Articulus II: UTRUM VERBUM INFINITARI POSSIT INTRA PROPOSITIONEM

Quaestio IV: DE ORATIONE ET MODO SCIENDI

Articulus I: UTRUM SIT BONA DEFINITIO ORATIONIS, ET QUID SIT EIUS DEFINITUM

Articulus II: UTRUM DEFINITIO DEFINITIONIS RECTE SIT TRADITA

Articulus III: UTRUM DEFINITIO DIVISIONIS ET EA, QUAE AD DIVISIONEM PERTINENT, RECTE TRADANTUR

Quaestio V: DE ENUNTIATIONE

Articulus I: IN QUO CONSISTAT RATIO ENUNTIATIONIS IN COMMUNI

Appendix II: In fine omnium illustrationum

↑ Top of work