Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

John of St. Thomas

Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

John of St. Thomas (1589–1644)

First published 1930

Prima pars artis Logicae (formal logic) of the Cursus Philosophicus Thomisticus of John of St. Thomas (Joannes a Sancto Thoma), from the Reiser edition (Marietti, Turin, 1930), Reiser tomus I, pars prima.


Praefatio I: Praefatio

Praeludium I: QUO PROPONITUR DIALECTICAE DISPUTATIONIS EXERCITIUM ET PRAXIS

Praeludium II: ARTIS LOGICAE DIVISIO, ORDO, NECESSITAS

Liber I: DE HIS, QUAE SPECTANT AD PRIMAM OPERATIONEM INTELLECTUS

Caput I: DEFINITIO TERMINI

Caput II: DEFINITIO ET DIVISIO SIGNI

Caput III: DE QUIBUSDAM DIVISIONIBUS TERMINORUM

Caput IV: DE ALIIS DIVISIONIBUS TERMINORUM

Caput V: DE NOMINE

Caput VI: DE VERBO

Liber II: DE HIS, QUAE PERTINENT AD SECUNDAM OPERATIONEM INTELLECTUS

Caput I: DE ORATIONE IN COMMUNI ET EIUS DIVISIONE

Caput II: DE MODO SCIENDI

Caput III: DE DEFINITIONE

Caput IV: DE DIVISIONE

Caput V: DE ARGUMENTATIONE

Caput VI: DE PROPOSITIONE SIVE ENUNTIATIONE

La especie principal de la oración perfecta es la enunciación o proposición, y de ella hay en la Dialéctica gran tratado, porque sirve sobre todo al silogismo y al discurso. Y tomamos por lo mismo proposición y enunciación, porque así lo obtuvo el uso incluso entre los sabios, como consta en las disputas comunes, en las que usamos más del nombre de proposición que de enunciación. Y así también usa santo Tomás 1. p. q. 13. art. 12. del nombre de proposición por enunciación. En otra parte, empero, distinguió el oficio de la proposición del oficio simple de la enunciación con Aristóteles 1. Poster. lect. 5. y opúsc. 48. trat. de Syllogismo simpliciter cap. 1., a saber, que la proposición añade sobre la enunciación el que se proponga para inferir algo en la argumentación.

Se define, pues, la enunciación: «oración que significa lo verdadero o lo falso indicando», como cuando digo: «El hombre es animal». Así a partir de Aristóteles 1. Periherm. D. Tomás lect. 7.. „Oración” se pone en lugar del género; „significar lo verdadero o lo falso” en lugar de la diferencia, por la cual se distingue la enunciación de las demás oraciones, ya imperfectas, ya perfectas que no explican la verdad. La partícula „indicando” se pone no porque se halle formalmente en toda proposición, sino para designar de qué modo el verbo en la proposición simple sirve para significar lo verdadero o lo falso, esto es, a modo de aserción, lo cual comúnmente se hace con el verbo de modo indicativo, o a ello debe reducirse; la verdad, empero, en la enunciación simple se significa asertivamente, ya afirmando, ya negando. En las hipotéticas, empero, aunque no siempre se proceda asertivamente, como en las condicionales de modo no indicativo, p. ej. «Si hirieras a Pedro, te mataría», y semejantes, con todo, por algún sentido sobreentendido puede reducirse la verdad de las proposiciones a la aserción, del modo en que puede reducirse a las categóricas.

Para que, empero, conste qué sea significar lo verdadero, nota a partir de D. Tomás 1. Periherm. lect. 7. que la verdad está en la enunciación como en signo del intelecto verdadero o falso; pero como en sujeto lo verdadero o lo falso está en la mente (esto es, en el juicio de la mente), como se dice en 6. Metaph.; en el objeto, empero, como en causa, porque, como se dice en el libro de los Predicamentos, de que la cosa es o no es, la oración es verdadera o falsa. Habla, empero, aquí D. Tomás de la enunciación vocal o no indicativa cuando dice que en la enunciación está la verdad como en signo del intelecto verdadero o falso; pues hablando de la enunciación judicativa mental, en aquella está la verdad como en sujeto.

Con todo, porque también la judicativa mental es significativa y representativa de la verdad objetiva, decimos ulteriormente que significar lo verdadero o lo falso en la proposición mental no es otra cosa que significar a modo de lo que compone o divide, de modo que se signifique algo como judicable; como de esto, que algún predicado se copula o se disyunge del sujeto, resulta que se conforme y se adecúe o no se conforme a la cosa misma, no solo con conformidad o difformidad de asimilación, sino de atribución y de conjunción del predicado con el sujeto; pues la asimilación a la cosa extra se halla también en la aprehensión simple. Y así enseña santo Tomás 1. p. q. 16. art. 2. que la aprehensión simple o el sentido es verdadero, pero no conoce lo verdadero, porque no conoce la conformidad de la verdad, porque no aplica algo a algo ni lo remueve de ello. Por lo cual significar la aplicación de uno a otro, o más bien significar la cosa aplicando uno a otro a modo de judicable, es significar lo verdadero o lo falso. La verdad misma de la proposición, empero, no es la significación misma de lo verdadero o de lo falso, sino la conformidad o adecuación con la cosa significada que resulta de tal significación, lo cual todo quisieron significar con una sola palabra quienes dijeron que significar lo verdadero es significar que la cosa es tal cual la cosa se tiene, y significar lo falso, significar de otro modo que como la cosa se tiene. Esto, empero, no es solo significar de algún modo como el sincategorema, ni solo algo simple como el categorema, sino algo compuesto o algo que es aplicación de uno a otro, que es la oración enunciativa. Cómo, empero, la verdad misma o la falsedad no sean la esencia de la proposición, sino la significación de la que resulta la verdad o la falsedad; y cómo una verdad formalmente no sea mayor ni menor que otra, lo diremos infra, q. 5.

Pero advierte que hay algunas proposiciones que se falsifican o destruyen su verdad, como también otras que destruyen su posibilidad o su necesidad. Y esto acontece cuando de la verificación misma de la proposición se sigue que sea falsa, esto es, de que sea así como por ella se significa; como si digo: «Toda proposición es falsa», o «Esta proposición es falsa», demostrándola a ella misma; pues de que sea así como significa se sigue que ella misma es falsa. Y tales proposiciones son falsas simpliciter, porque aunque tengan verificación, aquella, con todo, no es verdad simpliciter, porque de ella se sigue falsedad; el mal, empero, es por cualquier defecto, y aquello de donde se sigue lo falso no es verdadero simpliciter.

Caput VII: DE DIVISIONIBUS PROPOSITIONIS

Caput VIII: DE MATERIA PROPOSITIONUM

Caput IX: DE PROPRIETATIBUS PROPOSITIONIS ET QUO ORDINE TRACTANDÆ SUNT

Caput X: DE SUPPOSITIONE

Caput XI: DE DIVISIONIBUS SUPPOSITIONIS

Caput XII: REGULAE SUPPOSITIONIS

Caput XIII: DE RELATIVIS

Caput XIV: DE AMPLIATIONE, RESTRICTIONE, ALIENATIONE

Caput XV: DE APPELLATIONE

Caput XVI: DE OPPOSITIONE

Caput XVII: DE CONDITIONIBUS REQUISITIS AD SPECIES OPPOSITARUM PROPOSITIONUM ET REGULIS COGNOSCENDI IPSAS OPPOSITIONES SPECIALES

Caput XVIII: DE AEQUIPOLLENTIA PROPOSITIONUM

Caput XIX: DE CONVERSIONE PROPOSITIONUM

Caput XX: DE MODALIBUS

Caput XXI: DE QUANTITATE, QUALITATE, OPPOSITIONE ET AEQUIPOLLENTIA MODALIUM

Rotuli I: ROTULI COMPOSITARUM MODALIUM

Rotuli II: ROTULI DIVISARUM CONSTANTIUM DICTO DE TERMINO COMMUNI

Caput XXII: DE REDUCTIONE MODALIUM AD SUAS DE INESSE

Caput XXIII: DE HYPOTHETICIS PROPOSITIONIBUS

Caput XXIV: DE EXPONIBILIBUS

Liber III: DE TERTIA OPERATIONE INTELLECTUS

Caput I: DE CONSEQUENTIA ET DIVISIONE EIUS

Caput II: DE INDUCTIONE

Caput III: DE ORDINE ET MODO RESOLVENDI TERMINOS PER ASCENSUM ET DESCENSUM

Caput IV: DE SYLLOGISMO EIUSQUE MATERIA ET FORMA

Caput V: DE DIVISIONE SYLLOGISMI PENES MATERIAM ET FORMAM

Caput VI: EXPLICANTUR OMNES TRES FIGURAE ET MODI SYLLOGISMORUM

Caput VII: DE REDUCTIONE SYLLOGISMORUM IMPERFECTORUM AD PERFECTOS

Caput VIII: DE SYLLOGISMO EXPOSITORIO

Caput IX: DE MODO INVENIENDI MEDIUM

Caput X: DE PRINCIPIIS, QUIBUS INNITITUR TOTA ARS SYLLOGIZANDI

Caput XI: QUIBUS PRINCIPIIS UNIVERSALITER INNITITUR BONITAS CONSEQUENTIAE

Caput XII: DE PRINCIPIIS DEFECTUUM MALAE CONSEQUENTIAE

Caput XIII: DE DEFECTIBUS IN PARTICULARI

Circa I: CIRCA SYLLOGISMUM.

Defectus I: DEFECTUS COMMUNES.

Caput XIV: DE FALLACIIS

Liber IV: SEQUUNTUR QUAESTIONES DISPUTANDAE AD ILLUSTRANDUM DIFFICULTATES ALIQUAS HUIUS TEXTUS

Quaestio I: DE TERMINO

Articulus I: UTRUM RECTO ORDINE DOCTRINAE INCIPIAT DIALECTICA A TERMINO

Articulus II: UTRUM SIT BONA DEFINITIO TERMINI ENUNTIATIVI, ET IN QUO EIUS FORMALITAS CONSISTAT

Articulus III: UTRUM DEFINITIO TERMINI SYLLOGISTICI BONA SIT, ET QUAE EIUS FORMALITAS

Articulus IV: QUOD SIT DEFINITUM TERMINI, ET PRO QUO SUPPONAT

Articulus V: UTRUM VOCES SIGNIFICENT PER PRIUS CONCEPTUS AN RES

Articulus VI: UTRUM TERMINUS HABEAT ALIQUAM DIVISIONEM ESSENTIALEM

Quaestio II: DE NOMINE

Articulus I: QUOMODO INTELLIGENDA SIT ILLA PARTICULA: „CUIUS NULLA PARS SIGNIFICAT SEPARATA”

Articulus II: UTRUM NOMEN INFINITUM RECTE EXCLUDATUR A RATIONE NOMINIS

Articulus III: UTRUM CASUS OBLIQUI RECTE EXCLUDANTUR A RATIONE NOMINIS

Quaestio III: DE VERBO

Articulus I: QUID SIT SIGNIFICARE CUM TEMPORE ET ABSOLVI A TEMPORE

Articulus II: UTRUM VERBUM POSSIT INFINITARI INTRA PROPOSITIONEM

Quaestio IV: DE ORATIONE ET MODO SCIENDI

Articulus I: UTRUM SIT BONA DEFINITIO ORATIONIS ET QUID SIT EIUS DEFINITUM

Articulus II: UTRUM DEFINITIO DEFINITIONIS RECTE SIT TRADITA

Articulus III: UTRUM DEFINITIO DIVISIONIS ET EA, QUAE AD DIVISIONEM PERTINENT, RECTE TRADANTUR

Quaestio V: DE ENUNTIATIONE

Articulus I: IN QUO CONSISTAT RATIO ENUNTIATIONIS, UT ABSTRAHIT A CATEGORICA ET HYPOTHETICA

Articulus II: UTRUM ENUNTIATIO CATEGORICA SIT ALIQUA SIMPLEX QUALITAS ET CONCEPTUS IN MENTE, VEL COMPOSITA FORMALITER

Articulus III: UTRUM DIVISIO IN HYPOTHETICAM ET CATEGORICAM SIT ESSENTIALIS ET UNIVOCA

Articulus IV: UTRUM DIVISIONES IN AFFIRMATIVAM ET NEGATIVAM, IN UNIVERSALEM ET PARTICULAREM, SINT BONAE ET ESSENTIALES

Quaestio VI: DE SUPPOSITIONE ET ALIIS PROPRIETATIBUS PARTIUM ENUNTIATIONIS

Articulus I: UTRUM DEFINITIO SUPPOSITIONIS SIT BONA

Articulus II: UTRUM SUPPOSITIO IMPROPRIA REPERIATUR IN CONCEPTU MENTIS ULTIMATO

Articulus III: QUAE SINT NOTANDA CIRCA ALIAS SPECIES SUPPOSITIONIS ET PROPRIETATES LOGICALES

Articulus IV: UTRUM REGULAE APPELLATIONIS TRADITAE IN TEXTU VERAE SINT

Quaestio VII: DE OPPOSITIONE ET CONVERSIONE PROPOSITIONUM

Articulus I: UTRUM OPPOSITIO CONTRADICTORIA SIT MAXIMA INTER OMNES OPPOSITIONES

Articulus II: UTRUM DARI POSSINT ALIQUAE CONTRADICTORIAE, QUAE SIMUL SINT VERAE AUT FALSAE

Articulus III: UTRUM REGULAE CONVERSIONIS SINT RECTE ASSIGNATAE

Quaestio VIII: DE CONSEQUENTIA ET SYLLOGISMO

Articulus I: UTRUM RECTE ASSIGNETUR DIFFERENTIA INTER CONSEQUENTIAM BONAM ET MALAM

Articulus II: UTRUM INDUCTIO SIT CONSEQUENTIA FORMALIS

Articulus III: UTRUM CONCLUSIO SIT DE ESSENTIA SYLLOGISMI, AN SOLUM PRAEMISSAE

Articulus IV: UTRUM SYLLOGISMUS RECTE DIVIDATUR IN PERFECTUM ET IMPERFECTUM

Appendix I: AD SECUNDAM PARTEM SUMMULARUM

Quaestio I: DE TERMINO

Articulus I: UTRUM RECTO ORDINE DOCTRINAE INCIPIAT DIALECTICA A TERMINO

Articulus II: UTRUM SIT BONA DEFINITIO TERMINI ENUNTIATIVI ET IN QUO EIUS FORMALITAS CONSISTAT

Articulus III: UTRUM VOCES SIGNIFICENT PER PRIUS CONCEPTUS AN RES

Articulus IV: UTRUM TERMINUS HABEAT ALIQUAM DIVISIONEM ESSENTIALEM

Quaestio II: DE NOMINE

Articulus I: QUOMODO INTELLIGENDA SIT ILLA PARTICULA: „CUIUS NULLA PARS SIGNIFICAT SEPARATA”

Articulus II: UTRUM NOMEN INFINITUM SIT NOMEN

Articulus III: UTRUM CASUS OBLIQUI RECTE EXCLUDANTUR A RATIONE NOMINIS

Quaestio III: DE VERBO

Articulus I: QUID SIT SIGNIFICARE CUM TEMPORE ET ABSOLVI A TEMPORE

Articulus II: UTRUM VERBUM INFINITARI POSSIT INTRA PROPOSITIONEM

Quaestio IV: DE ORATIONE ET MODO SCIENDI

Articulus I: UTRUM SIT BONA DEFINITIO ORATIONIS, ET QUID SIT EIUS DEFINITUM

Articulus II: UTRUM DEFINITIO DEFINITIONIS RECTE SIT TRADITA

Articulus III: UTRUM DEFINITIO DIVISIONIS ET EA, QUAE AD DIVISIONEM PERTINENT, RECTE TRADANTUR

Quaestio V: DE ENUNTIATIONE

Articulus I: IN QUO CONSISTAT RATIO ENUNTIATIONIS IN COMMUNI

Appendix II: In fine omnium illustrationum

↑ Top of work