Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

John of St. Thomas

Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

John of St. Thomas (1589–1644)

First published 1930

Prima pars artis Logicae (formal logic) of the Cursus Philosophicus Thomisticus of John of St. Thomas (Joannes a Sancto Thoma), from the Reiser edition (Marietti, Turin, 1930), Reiser tomus I, pars prima.


Praefatio I: Praefatio

Praeludium I: QUO PROPONITUR DIALECTICAE DISPUTATIONIS EXERCITIUM ET PRAXIS

Praeludium II: ARTIS LOGICAE DIVISIO, ORDO, NECESSITAS

Liber I: DE HIS, QUAE SPECTANT AD PRIMAM OPERATIONEM INTELLECTUS

Caput I: DEFINITIO TERMINI

Caput II: DEFINITIO ET DIVISIO SIGNI

Caput III: DE QUIBUSDAM DIVISIONIBUS TERMINORUM

Caput IV: DE ALIIS DIVISIONIBUS TERMINORUM

La cuarta división es del término categoremático en varias subdivisiones, de las cuales una no se subordina a otra, sino que convienen al término como de igual a igual. Y estas subdivisiones pueden reducirse a cinco principales.

LA PRIMERA es: El término categoremático, uno común, otro singular. Término común es el que significa varios de modo diviso, como hombre. Y entendemos varios de modo diviso, esto es, comunicablemente a varios; pues significa algo que, o por parte de la cosa significada o al menos por el modo de concebir, no repugna que se entienda como comunicado a varios, por cuya razón también este nombre „Dios” es término común a causa del modo de significarlo por parte de nuestro concepto, como explicamos en Log. q. 5. art. 3. Término singular es el que significa uno solo, como Pedro, este hombre, esto es, el que no tiene significado comunicable a varios, ni siquiera por el modo de significar. — Y aquí se añade la división del término en colectivo y divisivo. Colectivo, el que en singular significa varios copulativamente, como «pueblo», Salamanca, etc., porque se agregan de varios. Divisivo, el que significa uno en singular o varios de modo diviso, como Pedro, hombre.

SEGUNDA SUBDIVISIÓN: El término categoremático, uno absoluto, otro connotativo. Absoluto, el que significa algo a modo de lo que está de por sí, esto es, a modo de sustancia, ya sea en sí sustancia, como hombre, ya a modo de sustancia, como si el accidente se concibe sin sujeto, como la blancura. Connotativo, el que significa algo a modo de lo que adyace a otro, como blanco, ciego. De donde el connotativo debe tener un significado principal y en recto, que es el mismo que su absoluto, como blanco y blancura, y otro en oblicuo, a saber, aquello a lo que adyace y en lo que se halla. Y el connotativo no significa en oblicuo y acerca de lo connotado sino aquello a lo que verdaderamente conviene, no a lo imaginario y falso. Ni basta connotar el objeto como la ciencia, la sabiduría, que son absolutos y, con todo, miran a sus objetos y los connotan, sino que debe connotar el sujeto en el que se halla. Y cuida de no confundir connotativo, concreto y adjetivo. Pues lo concreto solo se opone a lo abstracto y puede hallarse en el término absoluto, como hombre es concreto y absoluto. Se dice, pues, concreto lo que significa algo como constituido en cuanto qué, como hombre; abstracto, empero, lo que significa algo como aquello por lo cual se constituye, como la humanidad. El adjetivo también se opone al substantivo, no al connotativo. De donde puede hallarse connotativo que no sea nombre adjetivo, como padre, creador, aunque todo adjetivo sea connotativo.

TERCERA SUBDIVISIÓN: El término categoremático, uno de primera intención, otro de segunda intención. Término de primera intención es el que significa algo según lo que tiene en la cosa o en su estado propio, esto es, secluso el estado que tiene en el intelecto y en cuanto concebido, como blanco, hombre en cuanto en la cosa. Término de segunda intención es el que significa algo según lo que tiene por el concepto de la mente y en el estado del intelecto, como especie, género y otras semejantes, de las que trata el lógico. Y se dicen de primera y de segunda intención porque lo que conviene a algo según sí es como lo primero en ello y el estado propio; lo que, empero, conviene a algo en cuanto es entendido es como lo segundo y un segundo estado que sobreviene al primero, y por eso se llama de segunda intención, como de segundo estado.

CUARTA SUBDIVISIÓN: El término categoremático, uno complejo, otro incomplejo. Término complejo es el término cuyas partes son significativas de por sí, como hombre blanco. Término incomplejo, cuyas partes no son significativas por separado, como hombre.

Y nota dos cosas: Primera, que el término complejo también puede ser oración, pero bajo otro modo y formalidad es oración, bajo otro es término. Es oración cuando aquellas partes significativas se consideran como componentes de un todo, porque, como atribuyendo uno a otro, allí se detiene el intelecto como en cierto todo compuesto. Es término cuando aquellas partes significativas se consideran no como componentes del todo, sino como haciendo cierta parte compuesta de otras partes, ordenable, con todo, de suyo a componer el todo, como la cabeza es parte del hombre, compuesta empero de otras partes, como ojos, oídos, boca, etc. — Segunda, que para que el término sea complejo debe tener partes significativas de por sí, esto es, que tienen y ejercen su significación incluso dentro del complejo mismo que componen, de modo que si alguna parte se depusiera de su significación, el complejo se destruiría. De donde la razón principal del término complejo es que sus partes se subordinen a varios conceptos, como enseña santo Tomás, 1. Periherm. lect. 4. Por cuya razón los términos de figura compuesta, como equifer, legifer, etc., ante el dialéctico son incomplejos, porque se subordinan a un único concepto incomplejo y están impuestos con una única significación, de modo que, aunque equus se depusiera de su significación en sí mismo, aún «equifer» significaría lo mismo.

LA QUINTA DIVISIÓN pertenece a la comparación de los términos entre sí. Pues unos son impertinentes o disparados, esto es, de los cuales uno ni infiere al otro ni le repugna, como blanco y dulce, docto y justo. Otros son pertinentes, esto es, de los cuales uno infiere al otro o le repugna; y por eso se dividen en pertinentes de secuela y pertinentes de repugnancia. Pertinentes de secuela, porque se siguen y se acompañan, como hombre y risible; pertinentes de repugnancia, porque se oponen y se repugnan entre sí, como vidente y ciego, cálido y frío. De los pertinentes de repugnancia se trata en los Pospredicamentos, en el cap. de los Opuestos y más abajo, al tratar de la oposición de las proposiciones; y por eso aquí hay que prescindir.

Caput V: DE NOMINE

Caput VI: DE VERBO

Liber II: DE HIS, QUAE PERTINENT AD SECUNDAM OPERATIONEM INTELLECTUS

Caput I: DE ORATIONE IN COMMUNI ET EIUS DIVISIONE

Caput II: DE MODO SCIENDI

Caput III: DE DEFINITIONE

Caput IV: DE DIVISIONE

Caput V: DE ARGUMENTATIONE

Caput VI: DE PROPOSITIONE SIVE ENUNTIATIONE

Caput VII: DE DIVISIONIBUS PROPOSITIONIS

Caput VIII: DE MATERIA PROPOSITIONUM

Caput IX: DE PROPRIETATIBUS PROPOSITIONIS ET QUO ORDINE TRACTANDÆ SUNT

Caput X: DE SUPPOSITIONE

Caput XI: DE DIVISIONIBUS SUPPOSITIONIS

Caput XII: REGULAE SUPPOSITIONIS

Caput XIII: DE RELATIVIS

Caput XIV: DE AMPLIATIONE, RESTRICTIONE, ALIENATIONE

Caput XV: DE APPELLATIONE

Caput XVI: DE OPPOSITIONE

Caput XVII: DE CONDITIONIBUS REQUISITIS AD SPECIES OPPOSITARUM PROPOSITIONUM ET REGULIS COGNOSCENDI IPSAS OPPOSITIONES SPECIALES

Caput XVIII: DE AEQUIPOLLENTIA PROPOSITIONUM

Caput XIX: DE CONVERSIONE PROPOSITIONUM

Caput XX: DE MODALIBUS

Caput XXI: DE QUANTITATE, QUALITATE, OPPOSITIONE ET AEQUIPOLLENTIA MODALIUM

Rotuli I: ROTULI COMPOSITARUM MODALIUM

Rotuli II: ROTULI DIVISARUM CONSTANTIUM DICTO DE TERMINO COMMUNI

Caput XXII: DE REDUCTIONE MODALIUM AD SUAS DE INESSE

Caput XXIII: DE HYPOTHETICIS PROPOSITIONIBUS

Caput XXIV: DE EXPONIBILIBUS

Liber III: DE TERTIA OPERATIONE INTELLECTUS

Caput I: DE CONSEQUENTIA ET DIVISIONE EIUS

Caput II: DE INDUCTIONE

Caput III: DE ORDINE ET MODO RESOLVENDI TERMINOS PER ASCENSUM ET DESCENSUM

Caput IV: DE SYLLOGISMO EIUSQUE MATERIA ET FORMA

Caput V: DE DIVISIONE SYLLOGISMI PENES MATERIAM ET FORMAM

Caput VI: EXPLICANTUR OMNES TRES FIGURAE ET MODI SYLLOGISMORUM

Caput VII: DE REDUCTIONE SYLLOGISMORUM IMPERFECTORUM AD PERFECTOS

Caput VIII: DE SYLLOGISMO EXPOSITORIO

Caput IX: DE MODO INVENIENDI MEDIUM

Caput X: DE PRINCIPIIS, QUIBUS INNITITUR TOTA ARS SYLLOGIZANDI

Caput XI: QUIBUS PRINCIPIIS UNIVERSALITER INNITITUR BONITAS CONSEQUENTIAE

Caput XII: DE PRINCIPIIS DEFECTUUM MALAE CONSEQUENTIAE

Caput XIII: DE DEFECTIBUS IN PARTICULARI

Circa I: CIRCA SYLLOGISMUM.

Defectus I: DEFECTUS COMMUNES.

Caput XIV: DE FALLACIIS

Liber IV: SEQUUNTUR QUAESTIONES DISPUTANDAE AD ILLUSTRANDUM DIFFICULTATES ALIQUAS HUIUS TEXTUS

Quaestio I: DE TERMINO

Articulus I: UTRUM RECTO ORDINE DOCTRINAE INCIPIAT DIALECTICA A TERMINO

Articulus II: UTRUM SIT BONA DEFINITIO TERMINI ENUNTIATIVI, ET IN QUO EIUS FORMALITAS CONSISTAT

Articulus III: UTRUM DEFINITIO TERMINI SYLLOGISTICI BONA SIT, ET QUAE EIUS FORMALITAS

Articulus IV: QUOD SIT DEFINITUM TERMINI, ET PRO QUO SUPPONAT

Articulus V: UTRUM VOCES SIGNIFICENT PER PRIUS CONCEPTUS AN RES

Articulus VI: UTRUM TERMINUS HABEAT ALIQUAM DIVISIONEM ESSENTIALEM

Quaestio II: DE NOMINE

Articulus I: QUOMODO INTELLIGENDA SIT ILLA PARTICULA: „CUIUS NULLA PARS SIGNIFICAT SEPARATA”

Articulus II: UTRUM NOMEN INFINITUM RECTE EXCLUDATUR A RATIONE NOMINIS

Articulus III: UTRUM CASUS OBLIQUI RECTE EXCLUDANTUR A RATIONE NOMINIS

Quaestio III: DE VERBO

Articulus I: QUID SIT SIGNIFICARE CUM TEMPORE ET ABSOLVI A TEMPORE

Articulus II: UTRUM VERBUM POSSIT INFINITARI INTRA PROPOSITIONEM

Quaestio IV: DE ORATIONE ET MODO SCIENDI

Articulus I: UTRUM SIT BONA DEFINITIO ORATIONIS ET QUID SIT EIUS DEFINITUM

Articulus II: UTRUM DEFINITIO DEFINITIONIS RECTE SIT TRADITA

Articulus III: UTRUM DEFINITIO DIVISIONIS ET EA, QUAE AD DIVISIONEM PERTINENT, RECTE TRADANTUR

Quaestio V: DE ENUNTIATIONE

Articulus I: IN QUO CONSISTAT RATIO ENUNTIATIONIS, UT ABSTRAHIT A CATEGORICA ET HYPOTHETICA

Articulus II: UTRUM ENUNTIATIO CATEGORICA SIT ALIQUA SIMPLEX QUALITAS ET CONCEPTUS IN MENTE, VEL COMPOSITA FORMALITER

Articulus III: UTRUM DIVISIO IN HYPOTHETICAM ET CATEGORICAM SIT ESSENTIALIS ET UNIVOCA

Articulus IV: UTRUM DIVISIONES IN AFFIRMATIVAM ET NEGATIVAM, IN UNIVERSALEM ET PARTICULAREM, SINT BONAE ET ESSENTIALES

Quaestio VI: DE SUPPOSITIONE ET ALIIS PROPRIETATIBUS PARTIUM ENUNTIATIONIS

Articulus I: UTRUM DEFINITIO SUPPOSITIONIS SIT BONA

Articulus II: UTRUM SUPPOSITIO IMPROPRIA REPERIATUR IN CONCEPTU MENTIS ULTIMATO

Articulus III: QUAE SINT NOTANDA CIRCA ALIAS SPECIES SUPPOSITIONIS ET PROPRIETATES LOGICALES

Articulus IV: UTRUM REGULAE APPELLATIONIS TRADITAE IN TEXTU VERAE SINT

Quaestio VII: DE OPPOSITIONE ET CONVERSIONE PROPOSITIONUM

Articulus I: UTRUM OPPOSITIO CONTRADICTORIA SIT MAXIMA INTER OMNES OPPOSITIONES

Articulus II: UTRUM DARI POSSINT ALIQUAE CONTRADICTORIAE, QUAE SIMUL SINT VERAE AUT FALSAE

Articulus III: UTRUM REGULAE CONVERSIONIS SINT RECTE ASSIGNATAE

Quaestio VIII: DE CONSEQUENTIA ET SYLLOGISMO

Articulus I: UTRUM RECTE ASSIGNETUR DIFFERENTIA INTER CONSEQUENTIAM BONAM ET MALAM

Articulus II: UTRUM INDUCTIO SIT CONSEQUENTIA FORMALIS

Articulus III: UTRUM CONCLUSIO SIT DE ESSENTIA SYLLOGISMI, AN SOLUM PRAEMISSAE

Articulus IV: UTRUM SYLLOGISMUS RECTE DIVIDATUR IN PERFECTUM ET IMPERFECTUM

Appendix I: AD SECUNDAM PARTEM SUMMULARUM

Quaestio I: DE TERMINO

Articulus I: UTRUM RECTO ORDINE DOCTRINAE INCIPIAT DIALECTICA A TERMINO

Articulus II: UTRUM SIT BONA DEFINITIO TERMINI ENUNTIATIVI ET IN QUO EIUS FORMALITAS CONSISTAT

Articulus III: UTRUM VOCES SIGNIFICENT PER PRIUS CONCEPTUS AN RES

Articulus IV: UTRUM TERMINUS HABEAT ALIQUAM DIVISIONEM ESSENTIALEM

Quaestio II: DE NOMINE

Articulus I: QUOMODO INTELLIGENDA SIT ILLA PARTICULA: „CUIUS NULLA PARS SIGNIFICAT SEPARATA”

Articulus II: UTRUM NOMEN INFINITUM SIT NOMEN

Articulus III: UTRUM CASUS OBLIQUI RECTE EXCLUDANTUR A RATIONE NOMINIS

Quaestio III: DE VERBO

Articulus I: QUID SIT SIGNIFICARE CUM TEMPORE ET ABSOLVI A TEMPORE

Articulus II: UTRUM VERBUM INFINITARI POSSIT INTRA PROPOSITIONEM

Quaestio IV: DE ORATIONE ET MODO SCIENDI

Articulus I: UTRUM SIT BONA DEFINITIO ORATIONIS, ET QUID SIT EIUS DEFINITUM

Articulus II: UTRUM DEFINITIO DEFINITIONIS RECTE SIT TRADITA

Articulus III: UTRUM DEFINITIO DIVISIONIS ET EA, QUAE AD DIVISIONEM PERTINENT, RECTE TRADANTUR

Quaestio V: DE ENUNTIATIONE

Articulus I: IN QUO CONSISTAT RATIO ENUNTIATIONIS IN COMMUNI

Appendix II: In fine omnium illustrationum

↑ Top of work