Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

John of St. Thomas

Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

John of St. Thomas (1589–1644)

First published 1930

Prima pars artis Logicae (formal logic) of the Cursus Philosophicus Thomisticus of John of St. Thomas (Joannes a Sancto Thoma), from the Reiser edition (Marietti, Turin, 1930), Reiser tomus I, pars prima.


Praefatio I: Praefatio

Praeludium I: QUO PROPONITUR DIALECTICAE DISPUTATIONIS EXERCITIUM ET PRAXIS

Praeludium II: ARTIS LOGICAE DIVISIO, ORDO, NECESSITAS

Liber I: DE HIS, QUAE SPECTANT AD PRIMAM OPERATIONEM INTELLECTUS

Caput I: DEFINITIO TERMINI

Caput II: DEFINITIO ET DIVISIO SIGNI

Caput III: DE QUIBUSDAM DIVISIONIBUS TERMINORUM

La primera división del término es en mental, vocal y escrito. El mental es la noticia o concepto de la cual se compone la proposición simple. El vocal quedó definido arriba, cap. 1. El escrito es la escritura que significa ad plácitum, de la cual se compone la proposición simple.

El término mental, si atendemos a sus diversas especies esenciales, se divide según los objetos de los que se toma la especie de las noticias. Y así no tratamos de la división de aquellos en lo presente, sino solo de ciertas condiciones generales de las noticias o conceptos, por las cuales se distinguen varios modos de conocer. Y nota que aquí se divide la noticia simple, esto es, la que pertenece solo a la primera operación; pues tratamos de la división del término mental, y el término toca a la primera operación. De donde en esta división de las noticias no se incluye noticia alguna que pertenezca al discurso o a la composición; pues ninguna de estas es término ni aprehensión simple. Y del mismo modo se remueve toda noticia práctica y la que dice orden a la voluntad, porque la voluntad no es movida por la aprehensión simple del término, sino por la composición o juicio de la conveniencia de la cosa, como diremos en el libro Acerca del alma.

Así pues, la noticia que es aprehensión simple, o el término mental, se divide PRIMERO en noticia intuitiva y abstractiva. Esta división no solo abraza la noticia intelectiva, sino también la de los sentidos externos, que siempre son noticias intuitivas, y la de los internos, que a veces son intuitivas, a veces abstractivas. La noticia intuitiva es la noticia de la cosa presente. Y digo de la cosa presente, no presentada a la potencia misma; pues ser presente pertenece a la cosa en sí misma, en cuanto está fuera de la potencia; ser presentada conviene a la cosa en cuanto objetada a la potencia misma, lo cual es común a toda noticia. La noticia abstractiva es la noticia de la cosa ausente, que se entiende de modo opuesto a la intuitiva.

SEGUNDO se divide la noticia por parte del concepto en concepto ultimado y no ultimado. El concepto ultimado es el concepto de la cosa significada por el término, como la cosa que es el hombre está significada por la voz „hombre”. El concepto no ultimado o medio es el concepto del término mismo en cuanto significante, como el concepto de este término „hombre”.

TERCERO se divide el concepto en directo y reflejo. El reflejo es aquel por el que conocemos que conocemos, y así tiene por objeto algún acto o concepto o potencia dentro de nosotros. El directo es aquel por el que conocemos algún objeto fuera de nuestro concepto, y no reflejamos sobre nuestra cognición, como cuando se conoce la piedra o el hombre.

La segunda división del término pertenece más propia y principalmente al término vocal, y así se divide el término en unívoco y equívoco. Se dice término unívoco el que significa sus significados con el mismo concepto, como «hombre» significa a todos los hombres en cuanto convienen en el mismo concepto de la naturaleza humana. Y se entiende en el mismo concepto simpliciter, no uno solo proporcionalmente, como los análogos, que al menos por proporción se dicen uno, como diremos en la Lógica q. 13. Se dice término equívoco el que significa sus significados no con el mismo concepto, sino con varios, esto es, no en cuanto convienen de algún modo incluso proporcionalmente, sino en cuanto diferencian, como canis significa el animal y el astro. Y por eso no se da equivocación en el concepto último de la mente, como diremos en el lugar cit. de la Lógica art. 2., porque el concepto es semejanza natural, y si es uno, su representado es uno; si empero alcanza a varios, es en cuanto convienen en alguna razón una, lo cual es propio de los unívocos. Y por eso esta división toca propiamente al término vocal, en el que se halla la equivocación, esto es, unidad de voz con pluralidad de significación, porque la significación es ad plácitum, no natural. Véase también lo que se dice en la Lógica q. 23. art. 4. acerca del segundo argumento.

Y advierte que Aristóteles define en los Antepredicamentos los equívocos, «aquellos cuyo nombre es común, y la razón significada diversa», porque aquella definición se daba de las cosas significadas por el nombre equívoco o unívoco, que se llaman equívocos equivocados, esto es, equivocamente significados. Nosotros, empero, hemos definido aquí los términos que significan equivoca o unívocamente, que se llaman equívocos equivocantes, esto es, que significan equivoca o unívocamente.

Se divide lo equívoco en equívoco por caso y por consejo. El primero es equívoco simpliciter y le conviene la definición dada. El segundo es análogo, y es aquello que significa sus significados en cuanto son uno según cierta proporción, y no simpliciter, como sano dicho del animal y de la hierba. De esto tratamos en la Lógica q. 13. y 14.

En lo presente nota dos reglas para los análogos. Primera: El análogo tomado de por sí está por el significado más famoso; como diciendo „hombre” y sin añadir nada que restrinja o determine, está por el hombre vivo, no por el pintado. Segunda: En los análogos o equívocos tales son los sujetos cuales los permiten sus predicados o restricciones, esto es, cuando el nombre significa varios, se determina a estar por alguno según la exigencia del predicado o de la restricción, como si dices: «El perro ladra», está por el perro que es animal. Estas reglas las explicamos en la Lógica q. 13. art. 2.

La tercera división del término es en categoremático y sincategoremático, como si en latín dijeras significativo o predicativo y consignificativo. Categoremático es el que significa algo de por sí. Donde «de por sí» ha de juntarse con «algo», esto es, significa algo que se representa como algo de por sí, es decir, no como adverbio o modificación, sino como cierta cosa, como cuando digo „hombre”. El término sincategoremático es el que significa de algún modo, como el adverbio velozmente, fácilmente, el signo todo, algún, etc. Y se dice que significa de algún modo, no porque verdadera y propiamente no signifique, sino porque su significado no se representa como cosa de por sí, sino como modo de la cosa, esto es, ejerciendo la modificación de otra cosa.

Caput IV: DE ALIIS DIVISIONIBUS TERMINORUM

Caput V: DE NOMINE

Caput VI: DE VERBO

Liber II: DE HIS, QUAE PERTINENT AD SECUNDAM OPERATIONEM INTELLECTUS

Caput I: DE ORATIONE IN COMMUNI ET EIUS DIVISIONE

Caput II: DE MODO SCIENDI

Caput III: DE DEFINITIONE

Caput IV: DE DIVISIONE

Caput V: DE ARGUMENTATIONE

Caput VI: DE PROPOSITIONE SIVE ENUNTIATIONE

Caput VII: DE DIVISIONIBUS PROPOSITIONIS

Caput VIII: DE MATERIA PROPOSITIONUM

Caput IX: DE PROPRIETATIBUS PROPOSITIONIS ET QUO ORDINE TRACTANDÆ SUNT

Caput X: DE SUPPOSITIONE

Caput XI: DE DIVISIONIBUS SUPPOSITIONIS

Caput XII: REGULAE SUPPOSITIONIS

Caput XIII: DE RELATIVIS

Caput XIV: DE AMPLIATIONE, RESTRICTIONE, ALIENATIONE

Caput XV: DE APPELLATIONE

Caput XVI: DE OPPOSITIONE

Caput XVII: DE CONDITIONIBUS REQUISITIS AD SPECIES OPPOSITARUM PROPOSITIONUM ET REGULIS COGNOSCENDI IPSAS OPPOSITIONES SPECIALES

Caput XVIII: DE AEQUIPOLLENTIA PROPOSITIONUM

Caput XIX: DE CONVERSIONE PROPOSITIONUM

Caput XX: DE MODALIBUS

Caput XXI: DE QUANTITATE, QUALITATE, OPPOSITIONE ET AEQUIPOLLENTIA MODALIUM

Rotuli I: ROTULI COMPOSITARUM MODALIUM

Rotuli II: ROTULI DIVISARUM CONSTANTIUM DICTO DE TERMINO COMMUNI

Caput XXII: DE REDUCTIONE MODALIUM AD SUAS DE INESSE

Caput XXIII: DE HYPOTHETICIS PROPOSITIONIBUS

Caput XXIV: DE EXPONIBILIBUS

Liber III: DE TERTIA OPERATIONE INTELLECTUS

Caput I: DE CONSEQUENTIA ET DIVISIONE EIUS

Caput II: DE INDUCTIONE

Caput III: DE ORDINE ET MODO RESOLVENDI TERMINOS PER ASCENSUM ET DESCENSUM

Caput IV: DE SYLLOGISMO EIUSQUE MATERIA ET FORMA

Caput V: DE DIVISIONE SYLLOGISMI PENES MATERIAM ET FORMAM

Caput VI: EXPLICANTUR OMNES TRES FIGURAE ET MODI SYLLOGISMORUM

Caput VII: DE REDUCTIONE SYLLOGISMORUM IMPERFECTORUM AD PERFECTOS

Caput VIII: DE SYLLOGISMO EXPOSITORIO

Caput IX: DE MODO INVENIENDI MEDIUM

Caput X: DE PRINCIPIIS, QUIBUS INNITITUR TOTA ARS SYLLOGIZANDI

Caput XI: QUIBUS PRINCIPIIS UNIVERSALITER INNITITUR BONITAS CONSEQUENTIAE

Caput XII: DE PRINCIPIIS DEFECTUUM MALAE CONSEQUENTIAE

Caput XIII: DE DEFECTIBUS IN PARTICULARI

Circa I: CIRCA SYLLOGISMUM.

Defectus I: DEFECTUS COMMUNES.

Caput XIV: DE FALLACIIS

Liber IV: SEQUUNTUR QUAESTIONES DISPUTANDAE AD ILLUSTRANDUM DIFFICULTATES ALIQUAS HUIUS TEXTUS

Quaestio I: DE TERMINO

Articulus I: UTRUM RECTO ORDINE DOCTRINAE INCIPIAT DIALECTICA A TERMINO

Articulus II: UTRUM SIT BONA DEFINITIO TERMINI ENUNTIATIVI, ET IN QUO EIUS FORMALITAS CONSISTAT

Articulus III: UTRUM DEFINITIO TERMINI SYLLOGISTICI BONA SIT, ET QUAE EIUS FORMALITAS

Articulus IV: QUOD SIT DEFINITUM TERMINI, ET PRO QUO SUPPONAT

Articulus V: UTRUM VOCES SIGNIFICENT PER PRIUS CONCEPTUS AN RES

Articulus VI: UTRUM TERMINUS HABEAT ALIQUAM DIVISIONEM ESSENTIALEM

Quaestio II: DE NOMINE

Articulus I: QUOMODO INTELLIGENDA SIT ILLA PARTICULA: „CUIUS NULLA PARS SIGNIFICAT SEPARATA”

Articulus II: UTRUM NOMEN INFINITUM RECTE EXCLUDATUR A RATIONE NOMINIS

Articulus III: UTRUM CASUS OBLIQUI RECTE EXCLUDANTUR A RATIONE NOMINIS

Quaestio III: DE VERBO

Articulus I: QUID SIT SIGNIFICARE CUM TEMPORE ET ABSOLVI A TEMPORE

Articulus II: UTRUM VERBUM POSSIT INFINITARI INTRA PROPOSITIONEM

Quaestio IV: DE ORATIONE ET MODO SCIENDI

Articulus I: UTRUM SIT BONA DEFINITIO ORATIONIS ET QUID SIT EIUS DEFINITUM

Articulus II: UTRUM DEFINITIO DEFINITIONIS RECTE SIT TRADITA

Articulus III: UTRUM DEFINITIO DIVISIONIS ET EA, QUAE AD DIVISIONEM PERTINENT, RECTE TRADANTUR

Quaestio V: DE ENUNTIATIONE

Articulus I: IN QUO CONSISTAT RATIO ENUNTIATIONIS, UT ABSTRAHIT A CATEGORICA ET HYPOTHETICA

Articulus II: UTRUM ENUNTIATIO CATEGORICA SIT ALIQUA SIMPLEX QUALITAS ET CONCEPTUS IN MENTE, VEL COMPOSITA FORMALITER

Articulus III: UTRUM DIVISIO IN HYPOTHETICAM ET CATEGORICAM SIT ESSENTIALIS ET UNIVOCA

Articulus IV: UTRUM DIVISIONES IN AFFIRMATIVAM ET NEGATIVAM, IN UNIVERSALEM ET PARTICULAREM, SINT BONAE ET ESSENTIALES

Quaestio VI: DE SUPPOSITIONE ET ALIIS PROPRIETATIBUS PARTIUM ENUNTIATIONIS

Articulus I: UTRUM DEFINITIO SUPPOSITIONIS SIT BONA

Articulus II: UTRUM SUPPOSITIO IMPROPRIA REPERIATUR IN CONCEPTU MENTIS ULTIMATO

Articulus III: QUAE SINT NOTANDA CIRCA ALIAS SPECIES SUPPOSITIONIS ET PROPRIETATES LOGICALES

Articulus IV: UTRUM REGULAE APPELLATIONIS TRADITAE IN TEXTU VERAE SINT

Quaestio VII: DE OPPOSITIONE ET CONVERSIONE PROPOSITIONUM

Articulus I: UTRUM OPPOSITIO CONTRADICTORIA SIT MAXIMA INTER OMNES OPPOSITIONES

Articulus II: UTRUM DARI POSSINT ALIQUAE CONTRADICTORIAE, QUAE SIMUL SINT VERAE AUT FALSAE

Articulus III: UTRUM REGULAE CONVERSIONIS SINT RECTE ASSIGNATAE

Quaestio VIII: DE CONSEQUENTIA ET SYLLOGISMO

Articulus I: UTRUM RECTE ASSIGNETUR DIFFERENTIA INTER CONSEQUENTIAM BONAM ET MALAM

Articulus II: UTRUM INDUCTIO SIT CONSEQUENTIA FORMALIS

Articulus III: UTRUM CONCLUSIO SIT DE ESSENTIA SYLLOGISMI, AN SOLUM PRAEMISSAE

Articulus IV: UTRUM SYLLOGISMUS RECTE DIVIDATUR IN PERFECTUM ET IMPERFECTUM

Appendix I: AD SECUNDAM PARTEM SUMMULARUM

Quaestio I: DE TERMINO

Articulus I: UTRUM RECTO ORDINE DOCTRINAE INCIPIAT DIALECTICA A TERMINO

Articulus II: UTRUM SIT BONA DEFINITIO TERMINI ENUNTIATIVI ET IN QUO EIUS FORMALITAS CONSISTAT

Articulus III: UTRUM VOCES SIGNIFICENT PER PRIUS CONCEPTUS AN RES

Articulus IV: UTRUM TERMINUS HABEAT ALIQUAM DIVISIONEM ESSENTIALEM

Quaestio II: DE NOMINE

Articulus I: QUOMODO INTELLIGENDA SIT ILLA PARTICULA: „CUIUS NULLA PARS SIGNIFICAT SEPARATA”

Articulus II: UTRUM NOMEN INFINITUM SIT NOMEN

Articulus III: UTRUM CASUS OBLIQUI RECTE EXCLUDANTUR A RATIONE NOMINIS

Quaestio III: DE VERBO

Articulus I: QUID SIT SIGNIFICARE CUM TEMPORE ET ABSOLVI A TEMPORE

Articulus II: UTRUM VERBUM INFINITARI POSSIT INTRA PROPOSITIONEM

Quaestio IV: DE ORATIONE ET MODO SCIENDI

Articulus I: UTRUM SIT BONA DEFINITIO ORATIONIS, ET QUID SIT EIUS DEFINITUM

Articulus II: UTRUM DEFINITIO DEFINITIONIS RECTE SIT TRADITA

Articulus III: UTRUM DEFINITIO DIVISIONIS ET EA, QUAE AD DIVISIONEM PERTINENT, RECTE TRADANTUR

Quaestio V: DE ENUNTIATIONE

Articulus I: IN QUO CONSISTAT RATIO ENUNTIATIONIS IN COMMUNI

Appendix II: In fine omnium illustrationum

↑ Top of work