Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

John of St. Thomas

Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

John of St. Thomas (1589–1644)

First published 1930

Prima pars artis Logicae (formal logic) of the Cursus Philosophicus Thomisticus of John of St. Thomas (Joannes a Sancto Thoma), from the Reiser edition (Marietti, Turin, 1930), Reiser tomus I, pars prima.


Praefatio I: Praefatio

Praeludium I: QUO PROPONITUR DIALECTICAE DISPUTATIONIS EXERCITIUM ET PRAXIS

En el umbral mismo del arte de la Dialéctica, que según nuestra exigüidad acometemos a explicar, ha parecido bien proponer a los principiantes, en el ejercicio mismo y en la praxis, la forma y el modo de la disputa, que puede explicarse brevemente así.

Así pues, en cualquier disputa cuide primero el que arguye de proponer el argumento, reducido por completo a forma, amputado todo lo demás, ya rodeos de palabras, ya largas declaraciones, y proponga sucinta y distintamente el silogismo o el entimema. Y el silogismo contiene tres proposiciones, que se llaman mayor y menor y conclusión o consecuente, trabadas por la nota de ilación, que es la partícula „ergo”; y la conexión misma se llama ilación o consecuencia. El entimema, en cambio, contiene dos proposiciones, de las cuales la primera se llama antecedente y la segunda consecuente, trabadas del mismo modo. P. ej., si pretendo probar que la vida voluptuosa no debe abrazarse, formo así el silogismo: «Todo lo que repugna a la honestidad de la virtud no debe abrazarse; la vida voluptuosa repugna a la honestidad de la virtud; ergo no debe abrazarse». O, si quiero formar el entimema de antecedente y consecuente, lo formo así: «La vida voluptuosa se opone a lo arduo de la virtud; ergo no debe abrazarse».

Oída la proposición del argumento, el que defiende no atienda a otra cosa sino a repetir íntegra y fielmente el argumento propuesto y, entre tanto, mientras reasume el argumento, sopese si alguna de las premisas es verdadera, para concederla, o falsa, para negarla, o dudosa o equívoca, para distinguirla; y asimismo si la consecuencia o ilación es buena o mala. Reasumido una vez el argumento y sin responder nada a él, lo repita por segunda vez y responda a cada proposición en este orden. Si fueren tres proposiciones y viere que la primera es verdadera, diga: «Concedo la mayor». Si viere que es falsa, diga: «Niego la mayor». Si viere que no pertenece a la conclusión que se ha de inferir, diga: «Pase la mayor», aunque de este verbo hay que usar con modestia y parquedad, y no sino cuando conste con claridad que la proposición se tiene de modo impertinente. Si viere que la mayor es dudosa o equívoca, diga: «Distingo la mayor», y sobre el término en que está la equivocación haga la distinción con palabras breves y no confusas. Dada la distinción, no la explique al punto, sino cuando el impugnador lo pida, o cuando no se hubiera proferido con bastante claridad, y entonces explíquela brevísimamente. Sobre todo al inicio de la disputa no consuma el tiempo en explicar distinciones, sino que de la forma misma no se aparte en absoluto. Concedida la mayor o explicada bajo distinción, pase a la menor y observe lo mismo en el negar o conceder o distinguir, como dijimos de la mayor. Luego, al llegar a la conclusión, si se ha de conceder, diga: «Concedo la consecuencia»; si se ha de negar, diga: «Niego la consecuencia». Si empero se ha de distinguir, no diga: «Distingo la consecuencia», sino «distingo el consecuente»; pues la consecuencia, como consiste en la ilación misma y no en la aserción de la verdad, puede ser ilación buena o mala, y así concederse o negarse como buena o mala, pero no distinguirse, porque la distinción cae sobre la equivocación o ambigüedad de la proposición, en cuanto tiene diversos sentidos al significar la verdad, no sobre la conveniencia misma de la ilación. El consecuente, en cambio, es la proposición inferida, que puede ser cierta o equívoca o ambigua; de donde, cuando es equívoca, se distingue, y así no se dice «distingo la consecuencia», sino «distingo el consecuente». Si, con todo, el consecuente se ha de conceder o negar, como ello no puede hacerse sino concediendo o negando la consecuencia misma, basta decir «niego» o «concedo la consecuencia», y no el consecuente.

Hecha la distinción sobre alguna proposición, cuantas veces ocurra la misma equivocación, aplique la misma distinción. No subdistinga el sentido de la distinción una vez concedido, sino cuando aparezca con evidencia otra equivocación que no pudo quitarse con la distinción anterior. Todo lo falso es más seguro negarlo, y no permitir que pase, sino cuando conste con certeza de la malicia de la consecuencia. Si no percibiere el sentido de la proposición de modo que discierna la verdad o la falsedad o la equivocación, pida al que arguye que explique su sentido, y entonces reasuma.

Por último, cuide de responder poco y de atarse solo a la forma del argumento, y no quiera dar razón de todo lo que dice, sino cuando se lo pidan, sino que deje todo el onus de probar el argumento; así, en efecto, se da a conocer la fuerza formal del argumento y se despacha más de prisa.

Al oficio del argumentador pertenece: Primero, no anteponer varias presuposiciones, ni inculcar varios medios, ni proponer proposiciones demasiado largas o intricadas, sino astringirse sucintamente a la forma, no usando de muchas interrogaciones, sino urgiendo más las pruebas, salvo cuando la fuerza del argumento viene a parar en que se pida la razón de lo dicho, o cuando el estado de la disputa y el punto de la dificultad no está aún suficientemente declarado. Segundo, prosiga siempre el mismo medio por sus causas y principios, o deduciendo a un inconveniente, y no se desvíe a otro medio, ni repita la prueba una vez propuesta, ya con las mismas palabras, ya con otras, porque lo uno y lo otro es muy prolijo y tedioso. Por último, no use siempre del silogismo, sino a veces del entimema, que procede más breve y conciso y manifiesta menos la fuerza de la ilación latente, y por eso infunde mayor dificultad al que responde.

Al oficio, en fin, del Patrón o Presidente toca: Primero, comprender con atención todo el progreso del argumento y de la disputa. Segundo, proveer a que se observe por completo la forma de argüir y de responder. Tercero, no asumir ni prevenir el oficio del respondente, y mucho menos el del impugnador, sino, con providencia, según viere que lo necesita el respondente, sugerir la negación, la concesión o la distinción de la proposición. Finalmente, al término, dar brevemente el juicio sobre la disputa y declarar lo oscuro.

Praeludium II: ARTIS LOGICAE DIVISIO, ORDO, NECESSITAS

Liber I: DE HIS, QUAE SPECTANT AD PRIMAM OPERATIONEM INTELLECTUS

Caput I: DEFINITIO TERMINI

Caput II: DEFINITIO ET DIVISIO SIGNI

Caput III: DE QUIBUSDAM DIVISIONIBUS TERMINORUM

Caput IV: DE ALIIS DIVISIONIBUS TERMINORUM

Caput V: DE NOMINE

Caput VI: DE VERBO

Liber II: DE HIS, QUAE PERTINENT AD SECUNDAM OPERATIONEM INTELLECTUS

Caput I: DE ORATIONE IN COMMUNI ET EIUS DIVISIONE

Caput II: DE MODO SCIENDI

Caput III: DE DEFINITIONE

Caput IV: DE DIVISIONE

Caput V: DE ARGUMENTATIONE

Caput VI: DE PROPOSITIONE SIVE ENUNTIATIONE

Caput VII: DE DIVISIONIBUS PROPOSITIONIS

Caput VIII: DE MATERIA PROPOSITIONUM

Caput IX: DE PROPRIETATIBUS PROPOSITIONIS ET QUO ORDINE TRACTANDÆ SUNT

Caput X: DE SUPPOSITIONE

Caput XI: DE DIVISIONIBUS SUPPOSITIONIS

Caput XII: REGULAE SUPPOSITIONIS

Caput XIII: DE RELATIVIS

Caput XIV: DE AMPLIATIONE, RESTRICTIONE, ALIENATIONE

Caput XV: DE APPELLATIONE

Caput XVI: DE OPPOSITIONE

Caput XVII: DE CONDITIONIBUS REQUISITIS AD SPECIES OPPOSITARUM PROPOSITIONUM ET REGULIS COGNOSCENDI IPSAS OPPOSITIONES SPECIALES

Caput XVIII: DE AEQUIPOLLENTIA PROPOSITIONUM

Caput XIX: DE CONVERSIONE PROPOSITIONUM

Caput XX: DE MODALIBUS

Caput XXI: DE QUANTITATE, QUALITATE, OPPOSITIONE ET AEQUIPOLLENTIA MODALIUM

Rotuli I: ROTULI COMPOSITARUM MODALIUM

Rotuli II: ROTULI DIVISARUM CONSTANTIUM DICTO DE TERMINO COMMUNI

Caput XXII: DE REDUCTIONE MODALIUM AD SUAS DE INESSE

Caput XXIII: DE HYPOTHETICIS PROPOSITIONIBUS

Caput XXIV: DE EXPONIBILIBUS

Liber III: DE TERTIA OPERATIONE INTELLECTUS

Caput I: DE CONSEQUENTIA ET DIVISIONE EIUS

Caput II: DE INDUCTIONE

Caput III: DE ORDINE ET MODO RESOLVENDI TERMINOS PER ASCENSUM ET DESCENSUM

Caput IV: DE SYLLOGISMO EIUSQUE MATERIA ET FORMA

Caput V: DE DIVISIONE SYLLOGISMI PENES MATERIAM ET FORMAM

Caput VI: EXPLICANTUR OMNES TRES FIGURAE ET MODI SYLLOGISMORUM

Caput VII: DE REDUCTIONE SYLLOGISMORUM IMPERFECTORUM AD PERFECTOS

Caput VIII: DE SYLLOGISMO EXPOSITORIO

Caput IX: DE MODO INVENIENDI MEDIUM

Caput X: DE PRINCIPIIS, QUIBUS INNITITUR TOTA ARS SYLLOGIZANDI

Caput XI: QUIBUS PRINCIPIIS UNIVERSALITER INNITITUR BONITAS CONSEQUENTIAE

Caput XII: DE PRINCIPIIS DEFECTUUM MALAE CONSEQUENTIAE

Caput XIII: DE DEFECTIBUS IN PARTICULARI

Circa I: CIRCA SYLLOGISMUM.

Defectus I: DEFECTUS COMMUNES.

Caput XIV: DE FALLACIIS

Liber IV: SEQUUNTUR QUAESTIONES DISPUTANDAE AD ILLUSTRANDUM DIFFICULTATES ALIQUAS HUIUS TEXTUS

Quaestio I: DE TERMINO

Articulus I: UTRUM RECTO ORDINE DOCTRINAE INCIPIAT DIALECTICA A TERMINO

Articulus II: UTRUM SIT BONA DEFINITIO TERMINI ENUNTIATIVI, ET IN QUO EIUS FORMALITAS CONSISTAT

Articulus III: UTRUM DEFINITIO TERMINI SYLLOGISTICI BONA SIT, ET QUAE EIUS FORMALITAS

Articulus IV: QUOD SIT DEFINITUM TERMINI, ET PRO QUO SUPPONAT

Articulus V: UTRUM VOCES SIGNIFICENT PER PRIUS CONCEPTUS AN RES

Articulus VI: UTRUM TERMINUS HABEAT ALIQUAM DIVISIONEM ESSENTIALEM

Quaestio II: DE NOMINE

Articulus I: QUOMODO INTELLIGENDA SIT ILLA PARTICULA: „CUIUS NULLA PARS SIGNIFICAT SEPARATA”

Articulus II: UTRUM NOMEN INFINITUM RECTE EXCLUDATUR A RATIONE NOMINIS

Articulus III: UTRUM CASUS OBLIQUI RECTE EXCLUDANTUR A RATIONE NOMINIS

Quaestio III: DE VERBO

Articulus I: QUID SIT SIGNIFICARE CUM TEMPORE ET ABSOLVI A TEMPORE

Articulus II: UTRUM VERBUM POSSIT INFINITARI INTRA PROPOSITIONEM

Quaestio IV: DE ORATIONE ET MODO SCIENDI

Articulus I: UTRUM SIT BONA DEFINITIO ORATIONIS ET QUID SIT EIUS DEFINITUM

Articulus II: UTRUM DEFINITIO DEFINITIONIS RECTE SIT TRADITA

Articulus III: UTRUM DEFINITIO DIVISIONIS ET EA, QUAE AD DIVISIONEM PERTINENT, RECTE TRADANTUR

Quaestio V: DE ENUNTIATIONE

Articulus I: IN QUO CONSISTAT RATIO ENUNTIATIONIS, UT ABSTRAHIT A CATEGORICA ET HYPOTHETICA

Articulus II: UTRUM ENUNTIATIO CATEGORICA SIT ALIQUA SIMPLEX QUALITAS ET CONCEPTUS IN MENTE, VEL COMPOSITA FORMALITER

Articulus III: UTRUM DIVISIO IN HYPOTHETICAM ET CATEGORICAM SIT ESSENTIALIS ET UNIVOCA

Articulus IV: UTRUM DIVISIONES IN AFFIRMATIVAM ET NEGATIVAM, IN UNIVERSALEM ET PARTICULAREM, SINT BONAE ET ESSENTIALES

Quaestio VI: DE SUPPOSITIONE ET ALIIS PROPRIETATIBUS PARTIUM ENUNTIATIONIS

Articulus I: UTRUM DEFINITIO SUPPOSITIONIS SIT BONA

Articulus II: UTRUM SUPPOSITIO IMPROPRIA REPERIATUR IN CONCEPTU MENTIS ULTIMATO

Articulus III: QUAE SINT NOTANDA CIRCA ALIAS SPECIES SUPPOSITIONIS ET PROPRIETATES LOGICALES

Articulus IV: UTRUM REGULAE APPELLATIONIS TRADITAE IN TEXTU VERAE SINT

Quaestio VII: DE OPPOSITIONE ET CONVERSIONE PROPOSITIONUM

Articulus I: UTRUM OPPOSITIO CONTRADICTORIA SIT MAXIMA INTER OMNES OPPOSITIONES

Articulus II: UTRUM DARI POSSINT ALIQUAE CONTRADICTORIAE, QUAE SIMUL SINT VERAE AUT FALSAE

Articulus III: UTRUM REGULAE CONVERSIONIS SINT RECTE ASSIGNATAE

Quaestio VIII: DE CONSEQUENTIA ET SYLLOGISMO

Articulus I: UTRUM RECTE ASSIGNETUR DIFFERENTIA INTER CONSEQUENTIAM BONAM ET MALAM

Articulus II: UTRUM INDUCTIO SIT CONSEQUENTIA FORMALIS

Articulus III: UTRUM CONCLUSIO SIT DE ESSENTIA SYLLOGISMI, AN SOLUM PRAEMISSAE

Articulus IV: UTRUM SYLLOGISMUS RECTE DIVIDATUR IN PERFECTUM ET IMPERFECTUM

Appendix I: AD SECUNDAM PARTEM SUMMULARUM

Quaestio I: DE TERMINO

Articulus I: UTRUM RECTO ORDINE DOCTRINAE INCIPIAT DIALECTICA A TERMINO

Articulus II: UTRUM SIT BONA DEFINITIO TERMINI ENUNTIATIVI ET IN QUO EIUS FORMALITAS CONSISTAT

Articulus III: UTRUM VOCES SIGNIFICENT PER PRIUS CONCEPTUS AN RES

Articulus IV: UTRUM TERMINUS HABEAT ALIQUAM DIVISIONEM ESSENTIALEM

Quaestio II: DE NOMINE

Articulus I: QUOMODO INTELLIGENDA SIT ILLA PARTICULA: „CUIUS NULLA PARS SIGNIFICAT SEPARATA”

Articulus II: UTRUM NOMEN INFINITUM SIT NOMEN

Articulus III: UTRUM CASUS OBLIQUI RECTE EXCLUDANTUR A RATIONE NOMINIS

Quaestio III: DE VERBO

Articulus I: QUID SIT SIGNIFICARE CUM TEMPORE ET ABSOLVI A TEMPORE

Articulus II: UTRUM VERBUM INFINITARI POSSIT INTRA PROPOSITIONEM

Quaestio IV: DE ORATIONE ET MODO SCIENDI

Articulus I: UTRUM SIT BONA DEFINITIO ORATIONIS, ET QUID SIT EIUS DEFINITUM

Articulus II: UTRUM DEFINITIO DEFINITIONIS RECTE SIT TRADITA

Articulus III: UTRUM DEFINITIO DIVISIONIS ET EA, QUAE AD DIVISIONEM PERTINENT, RECTE TRADANTUR

Quaestio V: DE ENUNTIATIONE

Articulus I: IN QUO CONSISTAT RATIO ENUNTIATIONIS IN COMMUNI

Appendix II: In fine omnium illustrationum

↑ Top of work