Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

John of St. Thomas

Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

John of St. Thomas (1589–1644)

First published 1930

Prima pars artis Logicae (formal logic) of the Cursus Philosophicus Thomisticus of John of St. Thomas (Joannes a Sancto Thoma), from the Reiser edition (Marietti, Turin, 1930), Reiser tomus I, pars prima.


Praefatio I: Praefatio

Praeludium I: QUO PROPONITUR DIALECTICAE DISPUTATIONIS EXERCITIUM ET PRAXIS

Praeludium II: ARTIS LOGICAE DIVISIO, ORDO, NECESSITAS

Liber I: DE HIS, QUAE SPECTANT AD PRIMAM OPERATIONEM INTELLECTUS

Caput I: DEFINITIO TERMINI

Caput II: DEFINITIO ET DIVISIO SIGNI

Caput III: DE QUIBUSDAM DIVISIONIBUS TERMINORUM

Caput IV: DE ALIIS DIVISIONIBUS TERMINORUM

Caput V: DE NOMINE

Caput VI: DE VERBO

Liber II: DE HIS, QUAE PERTINENT AD SECUNDAM OPERATIONEM INTELLECTUS

Caput I: DE ORATIONE IN COMMUNI ET EIUS DIVISIONE

Caput II: DE MODO SCIENDI

Caput III: DE DEFINITIONE

Caput IV: DE DIVISIONE

Caput V: DE ARGUMENTATIONE

Caput VI: DE PROPOSITIONE SIVE ENUNTIATIONE

Caput VII: DE DIVISIONIBUS PROPOSITIONIS

Caput VIII: DE MATERIA PROPOSITIONUM

Caput IX: DE PROPRIETATIBUS PROPOSITIONIS ET QUO ORDINE TRACTANDÆ SUNT

Caput X: DE SUPPOSITIONE

Caput XI: DE DIVISIONIBUS SUPPOSITIONIS

Caput XII: REGULAE SUPPOSITIONIS

Caput XIII: DE RELATIVIS

Caput XIV: DE AMPLIATIONE, RESTRICTIONE, ALIENATIONE

Caput XV: DE APPELLATIONE

Caput XVI: DE OPPOSITIONE

Caput XVII: DE CONDITIONIBUS REQUISITIS AD SPECIES OPPOSITARUM PROPOSITIONUM ET REGULIS COGNOSCENDI IPSAS OPPOSITIONES SPECIALES

Caput XVIII: DE AEQUIPOLLENTIA PROPOSITIONUM

Caput XIX: DE CONVERSIONE PROPOSITIONUM

Caput XX: DE MODALIBUS

Caput XXI: DE QUANTITATE, QUALITATE, OPPOSITIONE ET AEQUIPOLLENTIA MODALIUM

Rotuli I: ROTULI COMPOSITARUM MODALIUM

Rotuli II: ROTULI DIVISARUM CONSTANTIUM DICTO DE TERMINO COMMUNI

Caput XXII: DE REDUCTIONE MODALIUM AD SUAS DE INESSE

Caput XXIII: DE HYPOTHETICIS PROPOSITIONIBUS

Caput XXIV: DE EXPONIBILIBUS

Liber III: DE TERTIA OPERATIONE INTELLECTUS

Caput I: DE CONSEQUENTIA ET DIVISIONE EIUS

Caput II: DE INDUCTIONE

Caput III: DE ORDINE ET MODO RESOLVENDI TERMINOS PER ASCENSUM ET DESCENSUM

Caput IV: DE SYLLOGISMO EIUSQUE MATERIA ET FORMA

Caput V: DE DIVISIONE SYLLOGISMI PENES MATERIAM ET FORMAM

Caput VI: EXPLICANTUR OMNES TRES FIGURAE ET MODI SYLLOGISMORUM

Caput VII: DE REDUCTIONE SYLLOGISMORUM IMPERFECTORUM AD PERFECTOS

Caput VIII: DE SYLLOGISMO EXPOSITORIO

Caput IX: DE MODO INVENIENDI MEDIUM

Caput X: DE PRINCIPIIS, QUIBUS INNITITUR TOTA ARS SYLLOGIZANDI

Caput XI: QUIBUS PRINCIPIIS UNIVERSALITER INNITITUR BONITAS CONSEQUENTIAE

Caput XII: DE PRINCIPIIS DEFECTUUM MALAE CONSEQUENTIAE

Caput XIII: DE DEFECTIBUS IN PARTICULARI

Circa I: CIRCA SYLLOGISMUM.

Defectus I: DEFECTUS COMMUNES.

Caput XIV: DE FALLACIIS

Liber IV: SEQUUNTUR QUAESTIONES DISPUTANDAE AD ILLUSTRANDUM DIFFICULTATES ALIQUAS HUIUS TEXTUS

Quaestio I: DE TERMINO

Articulus I: UTRUM RECTO ORDINE DOCTRINAE INCIPIAT DIALECTICA A TERMINO

Articulus II: UTRUM SIT BONA DEFINITIO TERMINI ENUNTIATIVI, ET IN QUO EIUS FORMALITAS CONSISTAT

Articulus III: UTRUM DEFINITIO TERMINI SYLLOGISTICI BONA SIT, ET QUAE EIUS FORMALITAS

Articulus IV: QUOD SIT DEFINITUM TERMINI, ET PRO QUO SUPPONAT

Articulus V: UTRUM VOCES SIGNIFICENT PER PRIUS CONCEPTUS AN RES

Articulus VI: UTRUM TERMINUS HABEAT ALIQUAM DIVISIONEM ESSENTIALEM

Quaestio II: DE NOMINE

Articulus I: QUOMODO INTELLIGENDA SIT ILLA PARTICULA: „CUIUS NULLA PARS SIGNIFICAT SEPARATA”

Articulus II: UTRUM NOMEN INFINITUM RECTE EXCLUDATUR A RATIONE NOMINIS

Articulus III: UTRUM CASUS OBLIQUI RECTE EXCLUDANTUR A RATIONE NOMINIS

Quaestio III: DE VERBO

Articulus I: QUID SIT SIGNIFICARE CUM TEMPORE ET ABSOLVI A TEMPORE

Articulus II: UTRUM VERBUM POSSIT INFINITARI INTRA PROPOSITIONEM

Quaestio IV: DE ORATIONE ET MODO SCIENDI

Articulus I: UTRUM SIT BONA DEFINITIO ORATIONIS ET QUID SIT EIUS DEFINITUM

Articulus II: UTRUM DEFINITIO DEFINITIONIS RECTE SIT TRADITA

Articulus III: UTRUM DEFINITIO DIVISIONIS ET EA, QUAE AD DIVISIONEM PERTINENT, RECTE TRADANTUR

Quaestio V: DE ENUNTIATIONE

Articulus I: IN QUO CONSISTAT RATIO ENUNTIATIONIS, UT ABSTRAHIT A CATEGORICA ET HYPOTHETICA

Articulus II: UTRUM ENUNTIATIO CATEGORICA SIT ALIQUA SIMPLEX QUALITAS ET CONCEPTUS IN MENTE, VEL COMPOSITA FORMALITER

Articulus III: UTRUM DIVISIO IN HYPOTHETICAM ET CATEGORICAM SIT ESSENTIALIS ET UNIVOCA

Articulus IV: UTRUM DIVISIONES IN AFFIRMATIVAM ET NEGATIVAM, IN UNIVERSALEM ET PARTICULAREM, SINT BONAE ET ESSENTIALES

Quaestio VI: DE SUPPOSITIONE ET ALIIS PROPRIETATIBUS PARTIUM ENUNTIATIONIS

Articulus I: UTRUM DEFINITIO SUPPOSITIONIS SIT BONA

Articulus II: UTRUM SUPPOSITIO IMPROPRIA REPERIATUR IN CONCEPTU MENTIS ULTIMATO

Articulus III: QUAE SINT NOTANDA CIRCA ALIAS SPECIES SUPPOSITIONIS ET PROPRIETATES LOGICALES

Articulus IV: UTRUM REGULAE APPELLATIONIS TRADITAE IN TEXTU VERAE SINT

Quaestio VII: DE OPPOSITIONE ET CONVERSIONE PROPOSITIONUM

Articulus I: UTRUM OPPOSITIO CONTRADICTORIA SIT MAXIMA INTER OMNES OPPOSITIONES

Articulus II: UTRUM DARI POSSINT ALIQUAE CONTRADICTORIAE, QUAE SIMUL SINT VERAE AUT FALSAE

Articulus III: UTRUM REGULAE CONVERSIONIS SINT RECTE ASSIGNATAE

Quaestio VIII: DE CONSEQUENTIA ET SYLLOGISMO

Articulus I: UTRUM RECTE ASSIGNETUR DIFFERENTIA INTER CONSEQUENTIAM BONAM ET MALAM

Articulus II: UTRUM INDUCTIO SIT CONSEQUENTIA FORMALIS

Articulus III: UTRUM CONCLUSIO SIT DE ESSENTIA SYLLOGISMI, AN SOLUM PRAEMISSAE

Articulus IV: UTRUM SYLLOGISMUS RECTE DIVIDATUR IN PERFECTUM ET IMPERFECTUM

Appendix I: AD SECUNDAM PARTEM SUMMULARUM

Quaestio I: DE TERMINO

Articulus I: UTRUM RECTO ORDINE DOCTRINAE INCIPIAT DIALECTICA A TERMINO

Articulus II: UTRUM SIT BONA DEFINITIO TERMINI ENUNTIATIVI ET IN QUO EIUS FORMALITAS CONSISTAT

Articulus III: UTRUM VOCES SIGNIFICENT PER PRIUS CONCEPTUS AN RES

Articulus IV: UTRUM TERMINUS HABEAT ALIQUAM DIVISIONEM ESSENTIALEM

Quaestio II: DE NOMINE

Articulus I: QUOMODO INTELLIGENDA SIT ILLA PARTICULA: „CUIUS NULLA PARS SIGNIFICAT SEPARATA”

Articulus II: UTRUM NOMEN INFINITUM SIT NOMEN

Articulus III: UTRUM CASUS OBLIQUI RECTE EXCLUDANTUR A RATIONE NOMINIS

Quaestio III: DE VERBO

Articulus I: QUID SIT SIGNIFICARE CUM TEMPORE ET ABSOLVI A TEMPORE

Articulus II: UTRUM VERBUM INFINITARI POSSIT INTRA PROPOSITIONEM

Quaestio IV: DE ORATIONE ET MODO SCIENDI

Articulus I: UTRUM SIT BONA DEFINITIO ORATIONIS, ET QUID SIT EIUS DEFINITUM

Articulus II: UTRUM DEFINITIO DEFINITIONIS RECTE SIT TRADITA

Articulus III: UTRUM DEFINITIO DIVISIONIS ET EA, QUAE AD DIVISIONEM PERTINENT, RECTE TRADANTUR

Lo que pertenece a la división más bien por interrogaciones que por argumentos lo resolveremos. ¿Es quiditativa y propia la definición de la división: «oración, a saber, que distribuye la cosa o el nombre por sus partes»? Se responde afirmativamente. Se entrega, en efecto, por aquello que es propio y quiditativo de la división. Pues en lugar de género o por materia se pone «oración», con cuyo nombre entendemos también el término complexo. La división, en efecto, como también la definición puede tener razón de predicado en la proposición categórica y por tanto razón de término complexo, y pertenecer a la primera operación como también la definición. «Distribuyente» vale lo mismo que distribuyendo, manifestando, en lo cual se explica la razón específica y diferencial del modo de saber, que es propia de la división, porque distribuyendo y distinguiendo las partes manifiesta la confusión del todo. Pues tanto la definición como la división manifiestan algo por partes; pero la definición manifiesta las partes constitutivas, la división, empero, como cuantitativas, porque la definición mira a la totalidad de la quididad, la división, empero, a la totalidad de la cantidad o de la distribución. Tener partes conviene a la quididad y a la cantidad, aunque de diverso modo. De donde la definición explica lo definido por partes constituyendo, no distribuyendo; la división distribuyendo y quitando la confusión de la división por la distribución y como numeración de las partes. Se dice «la cosa o el nombre» para que se indique aquella doble división de nombre y de cosa, de la que tratamos en el texto.

Inquirirás segundo si la división lógica solo versa y distribuye el todo lógico, o si se extiende a las divisiones físicas, metafísicas, de nombre, de cosa, etc.

Para la resolución nota que hay todo lógico, esto es, predicable o universal respecto de sus inferiores; y todo físico, esto es, compuesto de materia y de forma o de partes integrales; y todo metafísico, esto es, compuesto de género y de diferencia; y todo potestativo, esto es, que consta de diversas potencias o partes potenciales; y todo accidental, esto es, que consta de muchos accidentes. Algunos, pues, dicen que al dialéctico solo pertenece entregar la división del todo lógico.

Ha de decirse, con todo, que en todas estas divisiones puede atenderse la materia en la que se ejerce la división, o la forma, a saber el artificio o modo de manifestar la división y de proceder en ella. Por parte de la materia no todas las divisiones pertenecen al lógico, porque muchas son físicas o metafísicas; y así es verdadero que por parte de la materia solo pertenece de por sí al lógico considerar la división del todo lógico, a saber del universal o predicable en partes subjetivas, como del género en especies, de la especie en individuos, etc. Por parte, empero, de la forma o del artificio o modo de dividir (que es la segunda intención de la división) pertenece al lógico tratar de toda división, porque ya en la física ya en la metafísica tal división es modo de saber, y se hace de modo artificioso. Como también la definición o física o metafísica pertenece al lógico, porque trata del artificio y de la intención de todas ellas.

Inquirirás tercero si la división puede entregarse por términos negativos o contradictorios, p. ej.: El animal otro hombre, otro no-hombre?

Niegan algunos, tanto porque tal división nada nos notifique, pues el miembro negativo nada notifica, sino que puramente niega. Tanto también porque lo dividido en cualquier miembro ha de subentenderse y ser participado por los dividentes. El «no-hombre», empero, no participa la razón de animal, porque más ampliamente se extiende «no-hombre» que animal.

HA DE DECIRSE, CON TODO, que la antedicha división es artificiosa y según las reglas lógicas. Se prueba, porque en la buena división los miembros deben ser opuestos entre sí, de otro modo no se separarían por diferencias, sino que o serían lo mismo o disparatados; no es, empero, necesario que se opongan relativamente o contrariamente; ergo pueden oponerse contradictoriamente. Se confirma: Esta es buena división: El hombre otro vidente, otro ciego; el aire otro tenebroso, otro lúcido; el animal otro racional, otro irracional, de los cuales un miembro es negativo o privativo, y con todo por uso común están recibidas. Ergo.

A las razones de dudar se responde que el miembro negativo no se toma en absoluto, sino como cayendo sobre tal dividido y restringido a aquel; y así no se extiende más ampliamente que su dividido. De donde cuando digo: El animal otro hombre, otro no-hombre, «no-hombre» no se entiende en absoluto y en toda su latitud, sino por el animal que no es hombre, lo cual no se extiende más ampliamente que el animal como tal. Del mismo modo en «irracional» se subentiende animal, no empero irracional en absoluto, como se halla en la piedra. Y así el miembro negativo en cuanto adyacente a tal dividido algo notifica y manifiesta, a saber todo animal irracional, el animal bruto, etc.

EN CONTRA: El género se divide rectamente por diferencias, como el animal otro racional, otro irracional, y con todo el género no se predica de las diferencias; ergo no debe subentenderse lo dividido en los miembros dividentes.

Se responde que el género no se divide en diferencias, sino que por diferencias se divide en especies; de las especies, empero, se predica el género. Y así cuando se divide el animal otro racional, otro irracional, se subentiende allí: otro es animal racional, otro animal irracional, que son especies.

INSTARÁS: En la partición por la que la cosa se divide en partes integrales lo dividido no puede predicarse de los dividentes, porque lo dividido es el todo, los dividentes son partes, y el todo no se predica de la parte. En la división también accidental el accidente no se predica de los sujetos mismos ni el sujeto de los accidentes, porque no se identifica. Ergo.

Se responde que en el primer caso no se predica lo dividido de las singulares partes, sino que las singulares participan algo del todo, no por predicación, sino por dependencia de aquel. En el segundo caso lo dividido se predica de los dividentes, a saber de los sujetos accidentalmente, y allí el accidente se identifica con el sujeto y al contrario, porque se significa el accidente en concreto, y así no dice sola la forma, sino el que tiene la forma, y tal que tiene se identifica con el sujeto. De donde Divo Tomás 1. p. q. 13. art. 12 c. dice que el hombre y el blanco son lo mismo en el sujeto, pero diferencian por razón, esto es, por forma y quididad.

Inquirirás cuarto si la división análoga se incluye en este modo de saber.

Algunos niegan diciendo que en la división análoga no se da dividido en el que convengan los miembros dividentes, sino solo el nombre, ni se dan diferencias por las que se haga la división.

NO OBSTANTE HA DE RESPONDERSE AFIRMATIVAMENTE, porque la división análoga es artificiosa y pertenece al modo de saber, por esto que los miembros dividentes se distinguen realmente entre sí, como Dios y la criatura, el accidente y la substancia. Y convienen en algún uno no simpliciter o con unidad unívoca, sino proporcional y análoga. Y aunque el análogo no tenga diferencias, tiene, con todo, modos por los que puede dividirse. Lo cual basta para el modo artificioso de dividir, porque requiere alguna ordenación al hacer la división, y toca al lógico.

Inquirirás último si algo puede dividirse con varias divisiones esenciales, o si toda división debe ser de tal modo adecuada que agote totalmente lo dividido y no deje lugar a otra división.

SE RESPONDE que cuando algo se divide según aquello por lo que último e indivisiblemente se constituye en su esencia, no admite sino una división esencial. Si, empero, concurren varias formalidades, de las cuales cualquiera es participable de diverso modo, entonces podrá dividirse con varias divisiones esenciales, inadecuadas, con todo. Así la ley humana en D. Tomás 1. 2. q. 95. art. 4. acepta diversas divisiones por parte de los diversos principios de los que procede y de los diversos fines que mira. También los pecados se dividen específicamente en carnales y espirituales, y por esto, que sean contra Dios y contra el prójimo. De lo cual y de esta doctrina en el lugar cit. y 1. 2. q. 72. art. 2. et 4., e infra tratando de las divisiones de la proposición.

Quaestio V: DE ENUNTIATIONE

Articulus I: IN QUO CONSISTAT RATIO ENUNTIATIONIS IN COMMUNI

Appendix II: In fine omnium illustrationum

↑ Top of work