Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae
John of St. Thomas (1589–1644)
First published 1930
Prima pars artis Logicae (formal logic) of the Cursus Philosophicus Thomisticus of John of St. Thomas (Joannes a Sancto Thoma), from the Reiser edition (Marietti, Turin, 1930), Reiser tomus I, pars prima.
Praefatio I: Praefatio
Praeludium I: QUO PROPONITUR DIALECTICAE DISPUTATIONIS EXERCITIUM ET PRAXIS
Praeludium II: ARTIS LOGICAE DIVISIO, ORDO, NECESSITAS
Liber I: DE HIS, QUAE SPECTANT AD PRIMAM OPERATIONEM INTELLECTUS
Caput I: DEFINITIO TERMINI
Caput II: DEFINITIO ET DIVISIO SIGNI
Caput III: DE QUIBUSDAM DIVISIONIBUS TERMINORUM
Caput IV: DE ALIIS DIVISIONIBUS TERMINORUM
Caput V: DE NOMINE
Caput VI: DE VERBO
Liber II: DE HIS, QUAE PERTINENT AD SECUNDAM OPERATIONEM INTELLECTUS
Caput I: DE ORATIONE IN COMMUNI ET EIUS DIVISIONE
Caput II: DE MODO SCIENDI
Caput III: DE DEFINITIONE
Caput IV: DE DIVISIONE
Caput V: DE ARGUMENTATIONE
Caput VI: DE PROPOSITIONE SIVE ENUNTIATIONE
Caput VII: DE DIVISIONIBUS PROPOSITIONIS
Caput VIII: DE MATERIA PROPOSITIONUM
Caput IX: DE PROPRIETATIBUS PROPOSITIONIS ET QUO ORDINE TRACTANDÆ SUNT
Caput X: DE SUPPOSITIONE
Caput XI: DE DIVISIONIBUS SUPPOSITIONIS
Caput XII: REGULAE SUPPOSITIONIS
Caput XIII: DE RELATIVIS
Caput XIV: DE AMPLIATIONE, RESTRICTIONE, ALIENATIONE
Caput XV: DE APPELLATIONE
Caput XVI: DE OPPOSITIONE
Caput XVII: DE CONDITIONIBUS REQUISITIS AD SPECIES OPPOSITARUM PROPOSITIONUM ET REGULIS COGNOSCENDI IPSAS OPPOSITIONES SPECIALES
Caput XVIII: DE AEQUIPOLLENTIA PROPOSITIONUM
Caput XIX: DE CONVERSIONE PROPOSITIONUM
Caput XX: DE MODALIBUS
Caput XXI: DE QUANTITATE, QUALITATE, OPPOSITIONE ET AEQUIPOLLENTIA MODALIUM
Rotuli I: ROTULI COMPOSITARUM MODALIUM
Rotuli II: ROTULI DIVISARUM CONSTANTIUM DICTO DE TERMINO COMMUNI
Caput XXII: DE REDUCTIONE MODALIUM AD SUAS DE INESSE
Caput XXIII: DE HYPOTHETICIS PROPOSITIONIBUS
Caput XXIV: DE EXPONIBILIBUS
Liber III: DE TERTIA OPERATIONE INTELLECTUS
Caput I: DE CONSEQUENTIA ET DIVISIONE EIUS
Caput II: DE INDUCTIONE
Caput III: DE ORDINE ET MODO RESOLVENDI TERMINOS PER ASCENSUM ET DESCENSUM
Caput IV: DE SYLLOGISMO EIUSQUE MATERIA ET FORMA
Caput V: DE DIVISIONE SYLLOGISMI PENES MATERIAM ET FORMAM
Caput VI: EXPLICANTUR OMNES TRES FIGURAE ET MODI SYLLOGISMORUM
Caput VII: DE REDUCTIONE SYLLOGISMORUM IMPERFECTORUM AD PERFECTOS
Caput VIII: DE SYLLOGISMO EXPOSITORIO
Caput IX: DE MODO INVENIENDI MEDIUM
Caput X: DE PRINCIPIIS, QUIBUS INNITITUR TOTA ARS SYLLOGIZANDI
Caput XI: QUIBUS PRINCIPIIS UNIVERSALITER INNITITUR BONITAS CONSEQUENTIAE
Caput XII: DE PRINCIPIIS DEFECTUUM MALAE CONSEQUENTIAE
Caput XIII: DE DEFECTIBUS IN PARTICULARI
Circa I: CIRCA SYLLOGISMUM.
Defectus I: DEFECTUS COMMUNES.
Caput XIV: DE FALLACIIS
Liber IV: SEQUUNTUR QUAESTIONES DISPUTANDAE AD ILLUSTRANDUM DIFFICULTATES ALIQUAS HUIUS TEXTUS
Quaestio I: DE TERMINO
Articulus I: UTRUM RECTO ORDINE DOCTRINAE INCIPIAT DIALECTICA A TERMINO
Articulus II: UTRUM SIT BONA DEFINITIO TERMINI ENUNTIATIVI, ET IN QUO EIUS FORMALITAS CONSISTAT
Articulus III: UTRUM DEFINITIO TERMINI SYLLOGISTICI BONA SIT, ET QUAE EIUS FORMALITAS
Articulus IV: QUOD SIT DEFINITUM TERMINI, ET PRO QUO SUPPONAT
Articulus V: UTRUM VOCES SIGNIFICENT PER PRIUS CONCEPTUS AN RES
Articulus VI: UTRUM TERMINUS HABEAT ALIQUAM DIVISIONEM ESSENTIALEM
Quaestio II: DE NOMINE
Articulus I: QUOMODO INTELLIGENDA SIT ILLA PARTICULA: „CUIUS NULLA PARS SIGNIFICAT SEPARATA”
Articulus II: UTRUM NOMEN INFINITUM RECTE EXCLUDATUR A RATIONE NOMINIS
Articulus III: UTRUM CASUS OBLIQUI RECTE EXCLUDANTUR A RATIONE NOMINIS
Quaestio III: DE VERBO
Articulus I: QUID SIT SIGNIFICARE CUM TEMPORE ET ABSOLVI A TEMPORE
Articulus II: UTRUM VERBUM POSSIT INFINITARI INTRA PROPOSITIONEM
Quaestio IV: DE ORATIONE ET MODO SCIENDI
Articulus I: UTRUM SIT BONA DEFINITIO ORATIONIS ET QUID SIT EIUS DEFINITUM
Articulus II: UTRUM DEFINITIO DEFINITIONIS RECTE SIT TRADITA
Articulus III: UTRUM DEFINITIO DIVISIONIS ET EA, QUAE AD DIVISIONEM PERTINENT, RECTE TRADANTUR
Quaestio V: DE ENUNTIATIONE
Articulus I: IN QUO CONSISTAT RATIO ENUNTIATIONIS, UT ABSTRAHIT A CATEGORICA ET HYPOTHETICA
Articulus II: UTRUM ENUNTIATIO CATEGORICA SIT ALIQUA SIMPLEX QUALITAS ET CONCEPTUS IN MENTE, VEL COMPOSITA FORMALITER
Articulus III: UTRUM DIVISIO IN HYPOTHETICAM ET CATEGORICAM SIT ESSENTIALIS ET UNIVOCA
Articulus IV: UTRUM DIVISIONES IN AFFIRMATIVAM ET NEGATIVAM, IN UNIVERSALEM ET PARTICULAREM, SINT BONAE ET ESSENTIALES
Quaestio VI: DE SUPPOSITIONE ET ALIIS PROPRIETATIBUS PARTIUM ENUNTIATIONIS
Articulus I: UTRUM DEFINITIO SUPPOSITIONIS SIT BONA
Articulus II: UTRUM SUPPOSITIO IMPROPRIA REPERIATUR IN CONCEPTU MENTIS ULTIMATO
Articulus III: QUAE SINT NOTANDA CIRCA ALIAS SPECIES SUPPOSITIONIS ET PROPRIETATES LOGICALES
Articulus IV: UTRUM REGULAE APPELLATIONIS TRADITAE IN TEXTU VERAE SINT
Quaestio VII: DE OPPOSITIONE ET CONVERSIONE PROPOSITIONUM
Articulus I: UTRUM OPPOSITIO CONTRADICTORIA SIT MAXIMA INTER OMNES OPPOSITIONES
Articulus II: UTRUM DARI POSSINT ALIQUAE CONTRADICTORIAE, QUAE SIMUL SINT VERAE AUT FALSAE
Articulus III: UTRUM REGULAE CONVERSIONIS SINT RECTE ASSIGNATAE
Quaestio VIII: DE CONSEQUENTIA ET SYLLOGISMO
Articulus I: UTRUM RECTE ASSIGNETUR DIFFERENTIA INTER CONSEQUENTIAM BONAM ET MALAM
Articulus II: UTRUM INDUCTIO SIT CONSEQUENTIA FORMALIS
Articulus III: UTRUM CONCLUSIO SIT DE ESSENTIA SYLLOGISMI, AN SOLUM PRAEMISSAE
Articulus IV: UTRUM SYLLOGISMUS RECTE DIVIDATUR IN PERFECTUM ET IMPERFECTUM
Appendix I: AD SECUNDAM PARTEM SUMMULARUM
Quaestio I: DE TERMINO
Articulus I: UTRUM RECTO ORDINE DOCTRINAE INCIPIAT DIALECTICA A TERMINO
Articulus II: UTRUM SIT BONA DEFINITIO TERMINI ENUNTIATIVI ET IN QUO EIUS FORMALITAS CONSISTAT
Articulus III: UTRUM VOCES SIGNIFICENT PER PRIUS CONCEPTUS AN RES
Articulus IV: UTRUM TERMINUS HABEAT ALIQUAM DIVISIONEM ESSENTIALEM
Quaestio II: DE NOMINE
Articulus I: QUOMODO INTELLIGENDA SIT ILLA PARTICULA: „CUIUS NULLA PARS SIGNIFICAT SEPARATA”
Articulus II: UTRUM NOMEN INFINITUM SIT NOMEN
Articulus III: UTRUM CASUS OBLIQUI RECTE EXCLUDANTUR A RATIONE NOMINIS
Explicando la definición del nombre dijimos que la partícula „recta” se pone para excluir los casos oblicuos. Que estos no son nombres consta de Aristóteles 1. Periherm. cap. del Nombre y del Verbo,1 porque la razón propia y el oficio del nombre es significar directamente y por sí nombrando; pero los casos oblicuos no significan así; ergo no son nombres.
La mayor consta de la etimología del nombre. La menor se prueba porque significar algo nombrando es significar algo como notando y designando qué sea en sí; los casos, empero, „de quién” o „a quién” significan la cosa en cuanto es de otro, no por sí y en sí; ergo no son nombres, antes bien se dicen casos porque caen de la razón propia del nombre. De donde también Aristóteles y D. Tomás allí lect. 4. ase-
[laguna: Reiser p. 223 falta en 259-270.pdf; en su lugar va ligado el folio 233, que pertenece a De oratione. Se reanuda p. 224.]
del mismo modo los casos oblicuos solo se distinguen del recto según el diverso ejercicio de una y la misma representación, no empero añaden diversa representación.
SE RESPONDE: Se concede el antecedente y se niega el consecuente. La disparidad es que algunos modos se tienen solo como aplicación del concepto, otros, empero, se tienen como explicación del concepto. Aquellos no originan de un diverso modo de inteligir o de representar la cosa, sino de la aplicación y del uso del intelecto, en cuanto, inteligiendo la habitud de uno a otro, de diverso modo aplica y conjuga uno a otro. Y de este género es la habitud de predicado y de sujeto, la diversidad de suposición, etc. Del mismo modo la verdad y la falsedad nace de que la cosa es o no es; de donde, existiendo la cosa, surge la verdad en la oración, no existiendo surge la falsedad, invariada la oración misma, como dijo Aristóteles cap. de la Sustancia,2 por cuanto no es preciso variar la representación, sino la existencia del objeto, para que resulte diversa relación de conformidad o de diversidad a aquel. Del mismo modo de la coexistencia del objeto con la noticia se hace intuitiva o abstractiva sin nueva representación (en la sentencia probable). Y así estos modos citados en el argumento son solo aplicación del concepto, y por eso no lo varían en la representación. El modo, empero, de oblicuidad que importa el futuro o el pretérito en el verbo, el qué, de quién, a quién en el nombre, pertenecen a un diverso modo de inteligir una y la misma cosa, como dice el Santo Doctor en el Quodlib. cit. Se intelige, en efecto, algo en recto, como persona o cosa agente, en oblicuo como paciente o como connotante ser de otro, que son diversas modificaciones de la representación y del objeto representado, originadas del diverso modo de inteligirlo. La habitud, en efecto, de la persona agente, poseedora o paciente, de quien o a quien, no se significa como cosa, sino como modo de la cosa, que de un modo se significa como a quo, de otro como ad quem, etc., y así bajo aquel diverso modo de explicar se produce el concepto. De donde no es sola aplicación, sino explicación y representación diversa.
Se arguye segundo: Los casos oblicuos varían la representación intrínseca del concepto; ergo diferencian categoremáticamente del recto, lo cual está contra lo primero dicho de santo Tomás.
Se prueba el consecuente: La distinción categoremática y en la razón de término se tiene según el diverso modo de expresar una y la misma cosa, como «corro» y «curso» significan lo mismo; porque, con todo, uno a modo de lo fluyente, otro a modo de nombre o de lo que está por sí, uno es nombre y otro verbo. Y lo mismo es de ver en los nombres finitos, porque categoremáticamente diferencian de los infinitos.
Se confirma: Lo blanco y la blancura diferencian categoremáticamente según lo absoluto y lo connotativo, porque aunque signifiquen lo mismo diferencian, con todo, por parte del connotado o del substituto; ergo «de quién» y «qué» harán a fortiori diversidad categoremática.
SE RESPONDE: Se niega el consecuente. A la prueba se distingue el antecedente: La distinción categoremática se tiene según el diverso modo de expresar la misma cosa, de tal modo que sea diversidad solo por parte de la significación, se niega el antecedente; de tal modo que sea diversidad por parte de la significación y de la cosa significada, se concede el antecedente. Los oblicuos, empero, retienen la misma cosa significada y solo oblícuán el modo y la habitud de inteligirla, y por eso no diferencian categoremáticamente. Los nombres infinitos, empero, trasladan el nombre a otra cosa significada, a saber a la negación de su positivo, y así diferencian categoremáticamente por parte de la cosa significada.
A la confirmación se responde: Se concede el antecedente y se niega el consecuente. Lo absoluto, en efecto, y lo connotativo, lo común y lo singular se diversifican según el modo de significar atribuido a la cosa misma, que modifica en sí la cosa significada, como cosa absoluta de connotación o con ella, a modo de adyacente o de lo que está por sí, importa de algún modo diversidad de la cosa. Los casos oblicuos, empero, solo dicen un diverso modo de consignificación perteneciente a cierta deficiencia del nombre mismo en cuanto es nombre, en cuanto el nombre de tal modo significa la cosa que note o designe qué aquella sea, el oblicuo, empero, que sea de alguno o a alguno, lo cual es variar el modo de consignificar la cosa en la razón de nombre, que pertenece al modo de consignificación, no al modo que afecta a la cosa en sí categoremáticamente; tal modo, en efecto, también puede designarse a modo de nominativo y no solo en oblicuo, como consta en los ejemplos de lo común, lo connotativo, lo absoluto, etc.