Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

John of St. Thomas

Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

John of St. Thomas (1589–1644)

First published 1930

Prima pars artis Logicae (formal logic) of the Cursus Philosophicus Thomisticus of John of St. Thomas (Joannes a Sancto Thoma), from the Reiser edition (Marietti, Turin, 1930), Reiser tomus I, pars prima.


Praefatio I: Praefatio

Praeludium I: QUO PROPONITUR DIALECTICAE DISPUTATIONIS EXERCITIUM ET PRAXIS

Praeludium II: ARTIS LOGICAE DIVISIO, ORDO, NECESSITAS

Liber I: DE HIS, QUAE SPECTANT AD PRIMAM OPERATIONEM INTELLECTUS

Caput I: DEFINITIO TERMINI

Caput II: DEFINITIO ET DIVISIO SIGNI

Caput III: DE QUIBUSDAM DIVISIONIBUS TERMINORUM

Caput IV: DE ALIIS DIVISIONIBUS TERMINORUM

Caput V: DE NOMINE

Caput VI: DE VERBO

Liber II: DE HIS, QUAE PERTINENT AD SECUNDAM OPERATIONEM INTELLECTUS

Caput I: DE ORATIONE IN COMMUNI ET EIUS DIVISIONE

Caput II: DE MODO SCIENDI

Caput III: DE DEFINITIONE

Caput IV: DE DIVISIONE

Caput V: DE ARGUMENTATIONE

Caput VI: DE PROPOSITIONE SIVE ENUNTIATIONE

Caput VII: DE DIVISIONIBUS PROPOSITIONIS

Caput VIII: DE MATERIA PROPOSITIONUM

Caput IX: DE PROPRIETATIBUS PROPOSITIONIS ET QUO ORDINE TRACTANDÆ SUNT

Caput X: DE SUPPOSITIONE

Caput XI: DE DIVISIONIBUS SUPPOSITIONIS

Caput XII: REGULAE SUPPOSITIONIS

Caput XIII: DE RELATIVIS

Caput XIV: DE AMPLIATIONE, RESTRICTIONE, ALIENATIONE

Caput XV: DE APPELLATIONE

Caput XVI: DE OPPOSITIONE

Caput XVII: DE CONDITIONIBUS REQUISITIS AD SPECIES OPPOSITARUM PROPOSITIONUM ET REGULIS COGNOSCENDI IPSAS OPPOSITIONES SPECIALES

Caput XVIII: DE AEQUIPOLLENTIA PROPOSITIONUM

Caput XIX: DE CONVERSIONE PROPOSITIONUM

Caput XX: DE MODALIBUS

Caput XXI: DE QUANTITATE, QUALITATE, OPPOSITIONE ET AEQUIPOLLENTIA MODALIUM

Rotuli I: ROTULI COMPOSITARUM MODALIUM

Rotuli II: ROTULI DIVISARUM CONSTANTIUM DICTO DE TERMINO COMMUNI

Caput XXII: DE REDUCTIONE MODALIUM AD SUAS DE INESSE

Caput XXIII: DE HYPOTHETICIS PROPOSITIONIBUS

Caput XXIV: DE EXPONIBILIBUS

Liber III: DE TERTIA OPERATIONE INTELLECTUS

Caput I: DE CONSEQUENTIA ET DIVISIONE EIUS

Caput II: DE INDUCTIONE

Caput III: DE ORDINE ET MODO RESOLVENDI TERMINOS PER ASCENSUM ET DESCENSUM

Caput IV: DE SYLLOGISMO EIUSQUE MATERIA ET FORMA

Caput V: DE DIVISIONE SYLLOGISMI PENES MATERIAM ET FORMAM

Caput VI: EXPLICANTUR OMNES TRES FIGURAE ET MODI SYLLOGISMORUM

Caput VII: DE REDUCTIONE SYLLOGISMORUM IMPERFECTORUM AD PERFECTOS

Caput VIII: DE SYLLOGISMO EXPOSITORIO

Caput IX: DE MODO INVENIENDI MEDIUM

Caput X: DE PRINCIPIIS, QUIBUS INNITITUR TOTA ARS SYLLOGIZANDI

Caput XI: QUIBUS PRINCIPIIS UNIVERSALITER INNITITUR BONITAS CONSEQUENTIAE

Caput XII: DE PRINCIPIIS DEFECTUUM MALAE CONSEQUENTIAE

Caput XIII: DE DEFECTIBUS IN PARTICULARI

Circa I: CIRCA SYLLOGISMUM.

Defectus I: DEFECTUS COMMUNES.

Caput XIV: DE FALLACIIS

Liber IV: SEQUUNTUR QUAESTIONES DISPUTANDAE AD ILLUSTRANDUM DIFFICULTATES ALIQUAS HUIUS TEXTUS

Quaestio I: DE TERMINO

Articulus I: UTRUM RECTO ORDINE DOCTRINAE INCIPIAT DIALECTICA A TERMINO

Articulus II: UTRUM SIT BONA DEFINITIO TERMINI ENUNTIATIVI, ET IN QUO EIUS FORMALITAS CONSISTAT

Articulus III: UTRUM DEFINITIO TERMINI SYLLOGISTICI BONA SIT, ET QUAE EIUS FORMALITAS

Articulus IV: QUOD SIT DEFINITUM TERMINI, ET PRO QUO SUPPONAT

Articulus V: UTRUM VOCES SIGNIFICENT PER PRIUS CONCEPTUS AN RES

Articulus VI: UTRUM TERMINUS HABEAT ALIQUAM DIVISIONEM ESSENTIALEM

Quaestio II: DE NOMINE

Articulus I: QUOMODO INTELLIGENDA SIT ILLA PARTICULA: „CUIUS NULLA PARS SIGNIFICAT SEPARATA”

Articulus II: UTRUM NOMEN INFINITUM RECTE EXCLUDATUR A RATIONE NOMINIS

Articulus III: UTRUM CASUS OBLIQUI RECTE EXCLUDANTUR A RATIONE NOMINIS

Quaestio III: DE VERBO

Articulus I: QUID SIT SIGNIFICARE CUM TEMPORE ET ABSOLVI A TEMPORE

Articulus II: UTRUM VERBUM POSSIT INFINITARI INTRA PROPOSITIONEM

Quaestio IV: DE ORATIONE ET MODO SCIENDI

Articulus I: UTRUM SIT BONA DEFINITIO ORATIONIS ET QUID SIT EIUS DEFINITUM

Articulus II: UTRUM DEFINITIO DEFINITIONIS RECTE SIT TRADITA

Articulus III: UTRUM DEFINITIO DIVISIONIS ET EA, QUAE AD DIVISIONEM PERTINENT, RECTE TRADANTUR

Quaestio V: DE ENUNTIATIONE

Articulus I: IN QUO CONSISTAT RATIO ENUNTIATIONIS, UT ABSTRAHIT A CATEGORICA ET HYPOTHETICA

Articulus II: UTRUM ENUNTIATIO CATEGORICA SIT ALIQUA SIMPLEX QUALITAS ET CONCEPTUS IN MENTE, VEL COMPOSITA FORMALITER

Articulus III: UTRUM DIVISIO IN HYPOTHETICAM ET CATEGORICAM SIT ESSENTIALIS ET UNIVOCA

Articulus IV: UTRUM DIVISIONES IN AFFIRMATIVAM ET NEGATIVAM, IN UNIVERSALEM ET PARTICULAREM, SINT BONAE ET ESSENTIALES

Quaestio VI: DE SUPPOSITIONE ET ALIIS PROPRIETATIBUS PARTIUM ENUNTIATIONIS

Articulus I: UTRUM DEFINITIO SUPPOSITIONIS SIT BONA

Articulus II: UTRUM SUPPOSITIO IMPROPRIA REPERIATUR IN CONCEPTU MENTIS ULTIMATO

Articulus III: QUAE SINT NOTANDA CIRCA ALIAS SPECIES SUPPOSITIONIS ET PROPRIETATES LOGICALES

Articulus IV: UTRUM REGULAE APPELLATIONIS TRADITAE IN TEXTU VERAE SINT

Quaestio VII: DE OPPOSITIONE ET CONVERSIONE PROPOSITIONUM

Articulus I: UTRUM OPPOSITIO CONTRADICTORIA SIT MAXIMA INTER OMNES OPPOSITIONES

Articulus II: UTRUM DARI POSSINT ALIQUAE CONTRADICTORIAE, QUAE SIMUL SINT VERAE AUT FALSAE

Articulus III: UTRUM REGULAE CONVERSIONIS SINT RECTE ASSIGNATAE

Quaestio VIII: DE CONSEQUENTIA ET SYLLOGISMO

Articulus I: UTRUM RECTE ASSIGNETUR DIFFERENTIA INTER CONSEQUENTIAM BONAM ET MALAM

Articulus II: UTRUM INDUCTIO SIT CONSEQUENTIA FORMALIS

Articulus III: UTRUM CONCLUSIO SIT DE ESSENTIA SYLLOGISMI, AN SOLUM PRAEMISSAE

Articulus IV: UTRUM SYLLOGISMUS RECTE DIVIDATUR IN PERFECTUM ET IMPERFECTUM

Appendix I: AD SECUNDAM PARTEM SUMMULARUM

Quaestio I: DE TERMINO

Articulus I: UTRUM RECTO ORDINE DOCTRINAE INCIPIAT DIALECTICA A TERMINO

Articulus II: UTRUM SIT BONA DEFINITIO TERMINI ENUNTIATIVI ET IN QUO EIUS FORMALITAS CONSISTAT

Articulus III: UTRUM VOCES SIGNIFICENT PER PRIUS CONCEPTUS AN RES

Articulus IV: UTRUM TERMINUS HABEAT ALIQUAM DIVISIONEM ESSENTIALEM

Quaestio II: DE NOMINE

Articulus I: QUOMODO INTELLIGENDA SIT ILLA PARTICULA: „CUIUS NULLA PARS SIGNIFICAT SEPARATA”

Articulus II: UTRUM NOMEN INFINITUM SIT NOMEN

Articulus III: UTRUM CASUS OBLIQUI RECTE EXCLUDANTUR A RATIONE NOMINIS

Explicando la definición del nombre dijimos que la partícula „recta” se pone para excluir los casos oblicuos. Que estos no son nombres consta de Aristóteles 1. Periherm. cap. del Nombre y del Verbo, porque la razón propia y el oficio del nombre es significar directamente y por sí nombrando; pero los casos oblicuos no significan así; ergo no son nombres.

La mayor consta de la etimología del nombre. La menor se prueba porque significar algo nombrando es significar algo como notando y designando qué sea en sí; los casos, empero, „de quién” o „a quién” significan la cosa en cuanto es de otro, no por sí y en sí; ergo no son nombres, antes bien se dicen casos porque caen de la razón propia del nombre. De donde también Aristóteles y D. Tomás allí lect. 4. ase-

[laguna: Reiser p. 223 falta en 259-270.pdf; en su lugar va ligado el folio 233, que pertenece a De oratione. Se reanuda p. 224.]

del mismo modo los casos oblicuos solo se distinguen del recto según el diverso ejercicio de una y la misma representación, no empero añaden diversa representación.

SE RESPONDE: Se concede el antecedente y se niega el consecuente. La disparidad es que algunos modos se tienen solo como aplicación del concepto, otros, empero, se tienen como explicación del concepto. Aquellos no originan de un diverso modo de inteligir o de representar la cosa, sino de la aplicación y del uso del intelecto, en cuanto, inteligiendo la habitud de uno a otro, de diverso modo aplica y conjuga uno a otro. Y de este género es la habitud de predicado y de sujeto, la diversidad de suposición, etc. Del mismo modo la verdad y la falsedad nace de que la cosa es o no es; de donde, existiendo la cosa, surge la verdad en la oración, no existiendo surge la falsedad, invariada la oración misma, como dijo Aristóteles cap. de la Sustancia, por cuanto no es preciso variar la representación, sino la existencia del objeto, para que resulte diversa relación de conformidad o de diversidad a aquel. Del mismo modo de la coexistencia del objeto con la noticia se hace intuitiva o abstractiva sin nueva representación (en la sentencia probable). Y así estos modos citados en el argumento son solo aplicación del concepto, y por eso no lo varían en la representación. El modo, empero, de oblicuidad que importa el futuro o el pretérito en el verbo, el qué, de quién, a quién en el nombre, pertenecen a un diverso modo de inteligir una y la misma cosa, como dice el Santo Doctor en el Quodlib. cit. Se intelige, en efecto, algo en recto, como persona o cosa agente, en oblicuo como paciente o como connotante ser de otro, que son diversas modificaciones de la representación y del objeto representado, originadas del diverso modo de inteligirlo. La habitud, en efecto, de la persona agente, poseedora o paciente, de quien o a quien, no se significa como cosa, sino como modo de la cosa, que de un modo se significa como a quo, de otro como ad quem, etc., y así bajo aquel diverso modo de explicar se produce el concepto. De donde no es sola aplicación, sino explicación y representación diversa.

Se arguye segundo: Los casos oblicuos varían la representación intrínseca del concepto; ergo diferencian categoremáticamente del recto, lo cual está contra lo primero dicho de santo Tomás.

Se prueba el consecuente: La distinción categoremática y en la razón de término se tiene según el diverso modo de expresar una y la misma cosa, como «corro» y «curso» significan lo mismo; porque, con todo, uno a modo de lo fluyente, otro a modo de nombre o de lo que está por sí, uno es nombre y otro verbo. Y lo mismo es de ver en los nombres finitos, porque categoremáticamente diferencian de los infinitos.

Se confirma: Lo blanco y la blancura diferencian categoremáticamente según lo absoluto y lo connotativo, porque aunque signifiquen lo mismo diferencian, con todo, por parte del connotado o del substituto; ergo «de quién» y «qué» harán a fortiori diversidad categoremática.

SE RESPONDE: Se niega el consecuente. A la prueba se distingue el antecedente: La distinción categoremática se tiene según el diverso modo de expresar la misma cosa, de tal modo que sea diversidad solo por parte de la significación, se niega el antecedente; de tal modo que sea diversidad por parte de la significación y de la cosa significada, se concede el antecedente. Los oblicuos, empero, retienen la misma cosa significada y solo oblícuán el modo y la habitud de inteligirla, y por eso no diferencian categoremáticamente. Los nombres infinitos, empero, trasladan el nombre a otra cosa significada, a saber a la negación de su positivo, y así diferencian categoremáticamente por parte de la cosa significada.

A la confirmación se responde: Se concede el antecedente y se niega el consecuente. Lo absoluto, en efecto, y lo connotativo, lo común y lo singular se diversifican según el modo de significar atribuido a la cosa misma, que modifica en sí la cosa significada, como cosa absoluta de connotación o con ella, a modo de adyacente o de lo que está por sí, importa de algún modo diversidad de la cosa. Los casos oblicuos, empero, solo dicen un diverso modo de consignificación perteneciente a cierta deficiencia del nombre mismo en cuanto es nombre, en cuanto el nombre de tal modo significa la cosa que note o designe qué aquella sea, el oblicuo, empero, que sea de alguno o a alguno, lo cual es variar el modo de consignificar la cosa en la razón de nombre, que pertenece al modo de consignificación, no al modo que afecta a la cosa en sí categoremáticamente; tal modo, en efecto, también puede designarse a modo de nominativo y no solo en oblicuo, como consta en los ejemplos de lo común, lo connotativo, lo absoluto, etc.

Quaestio III: DE VERBO

Articulus I: QUID SIT SIGNIFICARE CUM TEMPORE ET ABSOLVI A TEMPORE

Articulus II: UTRUM VERBUM INFINITARI POSSIT INTRA PROPOSITIONEM

Quaestio IV: DE ORATIONE ET MODO SCIENDI

Articulus I: UTRUM SIT BONA DEFINITIO ORATIONIS, ET QUID SIT EIUS DEFINITUM

Articulus II: UTRUM DEFINITIO DEFINITIONIS RECTE SIT TRADITA

Articulus III: UTRUM DEFINITIO DIVISIONIS ET EA, QUAE AD DIVISIONEM PERTINENT, RECTE TRADANTUR

Quaestio V: DE ENUNTIATIONE

Articulus I: IN QUO CONSISTAT RATIO ENUNTIATIONIS IN COMMUNI

Appendix II: In fine omnium illustrationum

↑ Top of work