Breviloquium

Bonaventure

Breviloquium

Bonaventure (1217–1274)

First published 1882

Bonaventure's Breviloquium, a concise systematic presentation of Christian theology in a prologue and seven parts. Latin transcription from the Quaracchi critical edition, Opera omnia, tomus V (1882), pp. 201-291.


Prologus

Caput I: De illis septem, de quibus est theologia, in summa.

Caput II: Quid tenendum est de trinitate personarum et unitate essentiae.

Caput III: De istius fidei intelligentia sana.

Caput IV: De istius fidei expressione catholica.

Caput V: De unitate divinae naturae in multiformitate apparitionum.

Caput VI: De unitate divinae naturae in multiplicitate appropriatorum.

Caput VII: De omnipotentia Dei.

Caput VIII: De Dei sapientia, praedestinatione et praescientia.

Caput IX: De voluntate Dei et providentia.

Caput X: De productione mundi totalis.

Caput XI: De natura corporali quantum ad fieri.

Caput XII: De natura corporali quantum ad esse.

Caput XIII: De natura corporali quantum ad operari et influere.

Caput XIV: De modo describendi praedicta in sacra Scriptura.

Caput XV: De productione supernorum spirituum.

Caput XVI: De apostasia daemonum.

Caput XVII: De confirmatione bonorum Angelorum.

Caput XVIII: De productione hominis quantum ad spiritum.

Caput XIX: De productione hominis quantum ad corpus.

Caput XX: De productione hominis quantum ad totum coniunctum.

Caput XXI: De completione et ordinatione totius mundi consummati.

Caput XXII: De origine mali in communi.

Caput XXIII: De primorum parentum tentatione.

Caput XXIV: De primorum parentum transgressione.

Caput XXV: De primorum parentum punitione.

Caput XXVI: De originalis peccati corruptione.

Caput XXVII: De originalis peccati transfusione.

Caput XXVIII: De originalis peccati curatione.

Caput XXIX: De origine peccatorum actualium.

Caput XXX: De origine et distinctione capitalium peccatorum.

Consiguientemente ha de descenderse al orto de los pecados en especial; entre los cuales algunos son capitales, algunos penales, algunos finales o irremisibles, como primeros, medios y postreros.

Acerca del orto de los pecados capitales ha de tenerse en suma esto: que de los pecados actuales hay un inicio, doble raíz, triple fomento, séptuple cabeza o pecado capital.

Uno es el inicio, a saber, la soberbia, según lo escrito: Inicio de todo pecado es la soberbia; doble raíz, a saber, temor que mal humilla y amor que mal enciende; triple fomento, según los tres que hay en el mundo, a saber, concupiscencia de la carne, concupiscencia de los ojos y soberbia de la vida; séptuple cabeza, en cambio, a saber, soberbia, envidia, ira, acidia, avaricia, gula y lujuria. Entre los cuales los cinco precedentes son pecados espirituales, mas los dos últimos carnales.

La razón para entender lo predicho es esta: porque, siendo el pecado mortal receso actual del primer principio; mas receder del primer principio no puede ser sino por desprecio de él ya en sí mismo, ya en su precepto; mas el desprecio del primer principio es soberbia: necesario es pues que toda culpa u ofensa mortal tome inicio de la soberbia.

Mas porque ninguno desprecia el sumo principio o su precepto por sí, sino por esto, porque o quiere adquirir algo distinto de él, o teme perderlo: de aquí es que necesario es que todo pecado actual traiga origen de doble raíz, a saber, temor y amor; raíces que son de males, aunque no igualmente primeras.

Pues todo temor tiene orto del amor; pues ninguno teme perder algo, sino porque ama tenerlo; y por eso el temor ha de fomentarse por aquello por lo que también se fomenta el amor. Mas el amor desordenado es respecto del bien conmutable; y puesto que aquél es triple: interior, a saber, excelencia; exterior, dinero; inferior, lascivia de carne: de aquí es que necesario es que haya tres fomentos radicales de los pecados actuales, que arriba se tocaron, a los cuales mientras el alma desordenadamente se lleva, todos los pecados actuales nacen.

Y porque esto se hace según séptuple modo, por eso siete son los pecados capitales; de los cuales se genera la universidad de vicios. Pues nuestra voluntad o se desordena porque apetece lo que no ha de apetecerse, o porque rehúye lo que no ha de rehuirse. Si porque apetece lo que no ha de apetecerse, a saber, bien como ahora o conmutable o aparente bien; o es interior, y así es privada excelencia, que ama la soberbia; o es exterior, y así es suficiencia, que ama la avaricia; o inferior, y así o deleitable porque es para conservación del individuo, y así es alimento, que es deleitable según gusto y se apetece por la gula; o porque es para conservación de la especie, y así es coito, que es deleitable según tacto y se apetece por la lujuria. — Mas si la voluntad se desordena porque rehúye lo que no ha de rehuirse; esto puede ser de tres modos, según el triple modo de rehuir. Pues o rehúye según perverso instinto de lo racional, y así es envidia; o según instinto de lo irascible, y así es ira; o según instinto de lo concupiscible, y así es acidia. De donde porque cuatro son los principales apetecibles y tres las fuerzas, según cuyo instinto es la fuga; por eso sólo siete son los pecados capitales.

De nuevo, porque el sentido de cosa apetecible es con delectación, mas el sentido de cosa que ha de rehuirse es con dolor; de aquí es que cuatro tienen conjunta alegría, mas los otros tres tienen adjunta tristeza y pena; todos sin embargo se llaman capitales, porque son desordenaciones principales y principios de muchas otras desordenaciones que influyen a su modo. De donde aunque algunos de estos principalmente miren la fuga, tienen sin embargo también ellos sus deleitables. Pues la envidia quiere poseer el bien privado sin socio, y así íntegramente; la ira sin contrario, y así imperturbablemente; la acidia sin labor alguna, y así infatigablemente. Y porque esto no fácilmente obtienen, por eso arrastran consigo gran ejército de vicios para conseguir tal cosa que apetecen, o para declinar aquello que desdeñan, respecto de lo cual se llaman pecados capitales, como cabezas de las que otros muchísimos manan.

Caput XXXI: De origine et qualitate peccatorum poenalium.

Caput XXXII: De origine peccatorum finalium, quae sunt peccata in Spiritum sanctum.

Caput XXXIII: De ratione, qua Verbum Dei debuit incarnari vel decuit.

Caput XXXIV: De incarnatione quantum ad unionem naturarum.

Caput XXXV: De incarnatione quantum ad modum.

Caput XXXVI: De incarnatione quantum ad plenitudinem temporum.

Caput XXXVII: De plenitudine gratiae Christi quantum ad charismata in affectu.

Caput XXXVIII: De plenitudine sapientiae in intellectu.

Caput XXXIX: De perfectione meriti in effectu.

Caput XL: De passione Christi quantum ad statum patientis.

Caput XLI: De passione Christi quantum ad modum patiendi.

Caput XLII: De passione Christi quantum ad exitum passionis.

Caput XLIII: De gratia, in quantum est donum divinitus datum.

Caput XLIV: De gratia, in quantum iuvat ad bonum meritorium.

Caput XLV: De gratia, in quantum est remedium peccati.

Caput XLVI: De ramificatione gratiae in habitus virtutum.

Caput XLVII: De ramificatione gratiae in habitus donorum.

Caput XLVIII: De ramificatione gratiae in habitus beatitudinum, et per consequens fructuum et sensuum.

Caput XLIX: De exercitio gratiae respectu credendorum.

Caput L: De exercitio gratiae respectu diligendorum.

Caput LI: De exercitio gratiae respectu agendorum, praeceptorum et consiliorum.

Caput LII: De exercitio gratiae respectu petendorum et orandorum.

Caput LIII: De Sacramentorum origine.

Caput LIV: De Sacramentorum variatione.

Caput LV: De Sacramentorum numero et distinctione.

Caput LVI: De Sacramentorum institutione.

Caput LVII: De Sacramentorum dispensatione.

Caput LVIII: De Sacramentorum iteratione.

Caput LIX: De constitutione et integritate baptismi.

Caput LX: De integritate confirmationis.

Caput LXI: De integritate eucharistiae.

Caput LXII: De integritate poenitentiae.

Caput LXIII: De integritate unctionis extremae.

Caput LXIV: De integritate ordinis.

Caput LXV: De integritate matrimonii.

Caput LXVI: De iudicio in communi.

Caput LXVII: De antecedentibus ad iudicium, cuiusmodi est poena purgatoria.

Caput LXVIII: De antecedentibus ad iudicium, cuiusmodi sunt suffragia ecclesiastica.

Caput LXIX: De concomitantibus iudicium, sicut est conflagratio ignium.

Caput LXX: De concomitantibus iudicium, sicut est resurrectio corporum.

Caput LXXI: De consequentibus ad iudicium, sicut est poena infernalis.

Caput LXXII: De gloria paradisi.

↑ Top of work