Breviloquium

Bonaventure

Breviloquium

Bonaventure (1217–1274)

First published 1882

Bonaventure's Breviloquium, a concise systematic presentation of Christian theology in a prologue and seven parts. Latin transcription from the Quaracchi critical edition, Opera omnia, tomus V (1882), pp. 201-291.


Prologus

Caput I: De illis septem, de quibus est theologia, in summa.

Caput II: Quid tenendum est de trinitate personarum et unitate essentiae.

Caput III: De istius fidei intelligentia sana.

Caput IV: De istius fidei expressione catholica.

Caput V: De unitate divinae naturae in multiformitate apparitionum.

Caput VI: De unitate divinae naturae in multiplicitate appropriatorum.

En tercer lugar, acerca de la pluralidad de apropiados enseña la Sagrada Escritura que ha de tenerse esto: que aunque todo lo esencial convenga a todas las personas igual e indiferentemente; sin embargo al Padre se dice apropiada la unidad, al Hijo la verdad, al Espíritu Santo la bondad. — Y según ésta se toma la segunda apropiación de Hilario, a saber, «eternidad en el Padre, especie en la Imagen, uso en el Don». — Según ésta se toma la tercera, a saber,

en el Padre la razón de principiar, en el Hijo la razón de ejemplarizar, en el Espíritu Santo la razón de finalizar. — Y según ésta se toma la cuarta, a saber, omnipotencia al Padre, omnisciencia al Hijo, voluntad o benevolencia al Espíritu Santo. — Mas éstas se dice apropiadas, no porque se hagan propias, siendo siempre comunes; sino porque conducen a la inteligencia y noticia de lo propio, a saber, de las tres personas.

La inteligencia y razón de lo predicho es esta. Pues siendo el primer principio nobilísimo y perfectísimo, por eso las condiciones del ente nobilísimas y generalísimas se hallan en él en sumo. Mas éstas son uno, verdadero, bueno, que no contraen el ente según los supuestos, sino según la razón. Pues uno nombra el ente como connumerable, y esto lo tiene por indivisión de sí en sí; verdadero, según cognoscible, y esto lo tiene por indivisión de sí de su propia especie; bueno, según comunicable, y esto lo tiene por indivisión de sí de su propia operación.

Y porque esta triple indivisión se ha según orden en cuanto a la razón de entender, de modo que lo verdadero presupone lo uno, y lo bueno presupone lo uno y lo verdadero: de aquí es que éstas se atribuyen al primer principio en sumo, porque perfectas y generales; y se apropian a las tres personas, porque ordenadas; y por eso sumamente uno al Padre, que es origen de las personas; sumamente verdadero al Hijo, que es del Padre como verbo; sumamente bueno al Espíritu Santo, que es de ambos como amor y don.

Y porque lo sumamente uno es sumamente primero, porque carece de todo inicio; y porque lo sumamente verdadero es sumamente igual y hermoso; y porque lo sumamente bueno es sumamente útil y provechoso: de aquí nace la segunda apropiación de Hilario, que es eternidad en el Padre, porque no tiene inicio sino que es del todo primero; especie en la Imagen, esto es en el Verbo, porque sumamente hermoso; uso en el Don, esto es en el Espíritu Santo, porque sumamente provechoso y comunicativo. Lo cual insinúa Agustín con otras palabras: «En el Padre la unidad, en el Hijo la igualdad, en el Espíritu Santo la concordia de la unidad y la igualdad».

De nuevo, porque lo sumamente uno y primero tiene razón de principiar y originar; lo sumamente hermoso y bello tiene razón de expresar y ejemplarizar; lo sumamente provechoso y bueno tiene razón de finalizar, porque «bueno y fin son lo mismo»: de aquí nace la tercera razón de apropiar la eficiencia al Padre, la ejemplaridad al Hijo, la finalidad al Espíritu Santo.

De nuevo, porque del primer y sumo principio fluye todo poder, del primer y sumo ejemplar todo saber, al sumo fin tiende todo querer; por eso es necesario que lo primero sea omnipotentísimo, omnisapientísimo y benevolentísimo. Mas la primera y suma unidad, retornando sobre sí misma con retorno completo y perfecto, es omnipotentísima, como la verdad sapientísima, y la bondad benevolentísima; y éstas se apropian, porque insinúan orden. Pues la voluntad da a preentender el conocimiento, y la voluntad y el conocimiento presuponen la potencia y la virtud, porque «poder saber es poder algo».

De aquí aparece cuáles son los apropiados y a quiénes y por qué causa. Mas estos últimos, a saber, potencia, sabiduría y voluntad, son potísimamente aquellos por los que en las Escrituras es alabada la suma Trinidad. Y por eso de ellos ha de decirse algo breve y sumariamente.

Caput VII: De omnipotentia Dei.

Caput VIII: De Dei sapientia, praedestinatione et praescientia.

Caput IX: De voluntate Dei et providentia.

Caput X: De productione mundi totalis.

Caput XI: De natura corporali quantum ad fieri.

Caput XII: De natura corporali quantum ad esse.

Caput XIII: De natura corporali quantum ad operari et influere.

Caput XIV: De modo describendi praedicta in sacra Scriptura.

Caput XV: De productione supernorum spirituum.

Caput XVI: De apostasia daemonum.

Caput XVII: De confirmatione bonorum Angelorum.

Caput XVIII: De productione hominis quantum ad spiritum.

Caput XIX: De productione hominis quantum ad corpus.

Caput XX: De productione hominis quantum ad totum coniunctum.

Caput XXI: De completione et ordinatione totius mundi consummati.

Caput XXII: De origine mali in communi.

Caput XXIII: De primorum parentum tentatione.

Caput XXIV: De primorum parentum transgressione.

Caput XXV: De primorum parentum punitione.

Caput XXVI: De originalis peccati corruptione.

Caput XXVII: De originalis peccati transfusione.

Caput XXVIII: De originalis peccati curatione.

Caput XXIX: De origine peccatorum actualium.

Caput XXX: De origine et distinctione capitalium peccatorum.

Caput XXXI: De origine et qualitate peccatorum poenalium.

Caput XXXII: De origine peccatorum finalium, quae sunt peccata in Spiritum sanctum.

Caput XXXIII: De ratione, qua Verbum Dei debuit incarnari vel decuit.

Caput XXXIV: De incarnatione quantum ad unionem naturarum.

Caput XXXV: De incarnatione quantum ad modum.

Caput XXXVI: De incarnatione quantum ad plenitudinem temporum.

Caput XXXVII: De plenitudine gratiae Christi quantum ad charismata in affectu.

Caput XXXVIII: De plenitudine sapientiae in intellectu.

Caput XXXIX: De perfectione meriti in effectu.

Caput XL: De passione Christi quantum ad statum patientis.

Caput XLI: De passione Christi quantum ad modum patiendi.

Caput XLII: De passione Christi quantum ad exitum passionis.

Caput XLIII: De gratia, in quantum est donum divinitus datum.

Caput XLIV: De gratia, in quantum iuvat ad bonum meritorium.

Caput XLV: De gratia, in quantum est remedium peccati.

Caput XLVI: De ramificatione gratiae in habitus virtutum.

Caput XLVII: De ramificatione gratiae in habitus donorum.

Caput XLVIII: De ramificatione gratiae in habitus beatitudinum, et per consequens fructuum et sensuum.

Caput XLIX: De exercitio gratiae respectu credendorum.

Caput L: De exercitio gratiae respectu diligendorum.

Caput LI: De exercitio gratiae respectu agendorum, praeceptorum et consiliorum.

Caput LII: De exercitio gratiae respectu petendorum et orandorum.

Caput LIII: De Sacramentorum origine.

Caput LIV: De Sacramentorum variatione.

Caput LV: De Sacramentorum numero et distinctione.

Caput LVI: De Sacramentorum institutione.

Caput LVII: De Sacramentorum dispensatione.

Caput LVIII: De Sacramentorum iteratione.

Caput LIX: De constitutione et integritate baptismi.

Caput LX: De integritate confirmationis.

Caput LXI: De integritate eucharistiae.

Caput LXII: De integritate poenitentiae.

Caput LXIII: De integritate unctionis extremae.

Caput LXIV: De integritate ordinis.

Caput LXV: De integritate matrimonii.

Caput LXVI: De iudicio in communi.

Caput LXVII: De antecedentibus ad iudicium, cuiusmodi est poena purgatoria.

Caput LXVIII: De antecedentibus ad iudicium, cuiusmodi sunt suffragia ecclesiastica.

Caput LXIX: De concomitantibus iudicium, sicut est conflagratio ignium.

Caput LXX: De concomitantibus iudicium, sicut est resurrectio corporum.

Caput LXXI: De consequentibus ad iudicium, sicut est poena infernalis.

Caput LXXII: De gloria paradisi.

↑ Top of work