De Remissione Peccatorum

Explicare nequeo verbis, Euthymi carissime, quantum studio tuo congaudeam: quod non solum in domo tua positus coelestibus animum Scripturis indulges, sed etiam sanctam vigili corde frequentas ecclesiam, ut cum divinis eloquiis corporis exterior pulsatur auditus, interior animae tuae pascatur affectus. Gratiae quippe divinae opus agnoscitur, quod in domo Dei illorum colloquio spiritaliter frueris quos in amore divinae legis fervere cognoscis; nec cum quibusdam delectaris inutilem miscere sermonem, qui ad vitale coelestis verbi convivium sine sua utilitate conveniunt, et, secundum veracem coarguentis apostoli Pauli sermonem, a veritate quidem auditum avertunt, ad fabulas autem convertuntur (II Tim. IV, 4). Quos non immerito dixerim similes illis quorum stomachus, mortifero superatus fastidio, inedia magis invenitur delectari quam cibo; et ob hoc frustra sibi medicinales divitias appositas cernunt; quas dum recusant percipere, nec virtutis aliquid inde, nec sanitatis acquirunt; atque in domo medici spernentes oblatum medelae spiritalis sibi antidotum, ad hoc cum infirmitatibus suis intrant, ut deterius infirmi recedant. Quibus tamen potens est Dominus verbi sui delectationem cognitionemque largiri, ut bonorum inflammentur exemplis. Quibus admoniti negligentiam suae cunctationis abiiciant, et effectum salutis in ipsius medici salubribus praeceptis quaerant: ut cum his qui, perscrutantes testimonia Domini, exquirunt eum, ipsi quoque pro salute sua non desistant quaerere quod possit a quaerentibus inveniri.

Epistola itaque quam mihi misisti, licet de corde tuo non aliquid nobis intimarit incognitum, cordi tamen nostro magnum incrementum laetitiae in Domino subrogavit. Cognitum quippe nobis est, divinam in te gratiam misericorditer operari, te saepe ac multum de remissione peccatorum cogitare. Verumtamen ideo nostram dixi crevisse laetitiam, quia sic adipisci remissionem peccatorum desideras, ut eiusdem remissionis effectum frequenter ac vigilanter inquiras. Dicis igitur inter vos natam esse quaestionem, quam licet ipse recolas, malui tamen verba quae in tua continentur epistola, ipso quo a te sunt tenore posita huic opusculo inserere: ut non solum tu ex propria dictatione recognoscas, sed etiam quisquis alius legerit, dum cognitionis percunctatione imbuitur, ad intelligentiam responsionis commodius instruatur. Quaeris itaque utrum rerum conditor Dominus in hoc saeculo tantummodo quibus voluerit peccata dimittit, et sic hinc quisquam solutus exeat; an per omnipotentiam suam quibus in saeculo praesenti non dimisit, exeuntibus de corpore ante diem iudicii peccata dimittat, vel in eodem die futuri saeculi. Haec nempe verba quae posui recordaris profecto tuis, ut iam dixi, contineri

In huius absolutione quaestionis flagitare vos video parvitatis nostrae sententiam. Proinde spero in abundantia bonitatis Dei, qua sic est ille semper dives, ut exinde nostra quoque possit ditari pauperies, et ex qua caeteris quantum vult sic donat, ut in ea plenius ipse permaneat; quia talia nostro cordi spiritaliter dignabitur infundere, quae et nobis dicere prosit, et vobis audire. Sermo enim quem vobis in Dei gratia ministramus, tunc etiam nobis prodest, si quod vobis pro salute verbo styloque foris dicimus, nos intus mites et humiles audiamus. Non enim frustra David sanctissimus dicit: Audiam quid loquatur in me Dominus Deus¹. Qui auditus proprie ad humiles pertinet. Propter quod alio loco idem propheta dicit: Auditui meo dabis gaudium et laetitiam, et exsultabunt ossa humiliata². Alio loco maiestas ipsa sic loquitur: Super quem requiescet Spiritus meus, nisi super humilem et quietum, et trementem verba mea³? Nec vero iste Spiritus Dei sic super humilem et quietum requiescit, ut non ipse quietum humilemque faciat, sed tanquam humilem quietumque requieturus inveniat. In eo quippe super humilem et quietum dignatur requiescere, quia super quem requiescit, quietum et humilem facit. Hoc ergo Spiritus sanctus operatur, ut vitium superbiae atque inquietudinis ab homine in quo requiescit, expellat; ac sic praeveniente sancti Spiritus operatione, hominis voluntatem misericorditer immutante, omne praeteritae humanae iniquitatis vinculum gratis data solvat remissio peccatorum.

Non itaque de re parva disserimus, nec vile aliquid quaerimus, cum de remissione peccatorum, quantum divina largitas adiuvat, disputamus. Per hanc enim de potestate tenebrarum eripiuntur quos Deus transferet in regnum filii dilectionis suae¹. Per ipsam² liberantur ab aeterna poena, ut potiantur aeterna laetitia. Per illam deponitur onus, seu quod nativitas vitiosa traxit, sive quod iniquitas vitiosae iuventutis adiecit. Per eam Christus eos qui laborant et onerati sunt venientes ad se reficit, quibus lene³ iugum levemque sarcinam suae caritatis imponit⁴. Per ipsam gratis iustificatur⁵ impius, ut reputetur fides eius ad iustitiam. Per illam caret mala vita, qua fuerat implicatus; et accipit gratis bonam, qua fuit indignus. Per ipsam fit ut in bona vita deinceps, dono misericordiae praevenientis illuminatus ambulet, et in ea deductus misericordiae subsequentis munere perseveret: ut indebita gratia bene vivendi donum inchoet in homine, peccatorum remissione donata; quod perficiat perseverandi virtute concessa. Per remissionem peccatorum gratis homines discernuntur ab illis qui cruciabuntur in aeternum cum diabolo, et adiunguntur his qui sine fine regnabunt cum Christo. Postremo talis est remissio peccatorum, ut pro ipsa fieret homo Unigenitus Dei, pro ipsa etiam sanguis eius fuisset effusus. Unum horum vox angelicae visionis aperuit; alterum vero ipse Dominus indicavit. Nam cum desponsata esset Maria mater eius Ioseph, et, sicut evangelista testatur, priusquam convenirent, inventa esset in utero habens de Spiritu sancto, conceptionis illius causa nescienti Ioseph istis est verbis ab angelo nuntiata: Ioseph fili David, noli timere accipere Mariam coniugem tuam: quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est. Pariet autem filium, et vocabis nomen eius Iesum. Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum⁶. Quid vero aliud est a peccatis salvare, nisi peccata dimittere? Nam et ipse Salvator noster, qui venit salvum facere quod perierat (Matth. XVIII, 11), ob hoc se venisse testatur, ut vocaret peccatores in poenitentiam.

Vocationis autem huius ad poenitentiam principale est beneficium, gratuita remissio peccatorum. Pro qua idem Redemptor noster, peracto paschalis coenae convivio, sanguinem suum enuntiat effundendum. Bibite, inquit, ex hoc omnes. Hic est enim sanguis meus novi Testamenti, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum¹. Hanc igitur, sicut arbitror, aut omnes, aut pene omnis qui quolibet modo appellatur Christiano nomine, invenire desiderat; sed interest ubi quisque, vel quando, vel qualiter quaerat. Neque enim ad remissionem peccatorum poterit pervenire, si quis aut veram non teneat fidem, aut negligat bonae operationis officium, aut rectae credulitatis bonae operationi concessum divinitus tempus mortifera praeoccupatus vanitate contemnat. Haec namque tria, id est, fides, opus et tempus, ita sunt simul hominibus in hac vita necessaria, ut si cui unum ex his tribus in praesenti saeculo defuerit, aeternae vitae particeps esse non possit; ac per hoc nec remissionem peccatorum consequetur, per quam ad aeternae vitae praemium pervenitur. Quod necesse est, Domino adiuvante, divinorum testimoniorum attestatione monstremus.

Prae omnibus itaque, nobis est firma credulitate retinendum, misericordem et iustum esse Dominum Deum nostrum. Hinc enim facile potest inquirentibus apparere, qualibus peccata Deus dimittat, ubi dimittat, quando dimittat. Quibus cognitis, nec pravam quisquam retineat de Deo sententiam, nec conversionem suam negligat, nec a catholica Ecclesia discedat; aut si quis discessit, celeriter revertatur; nec de tempore sibi velit insulsa cogitatione blandiri, si ad Deum in hac vita quisquam converti nolens, et usque ad mortem iniquitatibus serviens, post hanc vitam se credat adepturum remissionem peccatorum, quando iam praeiudicatus tempore tribulationis ( forte retributionis) divinae non peccatum possit vitare conversus, sed supplicii maneat aeternitate damnandus. Multis enim multiplicibusque fraudibus viam coelestis itineris diabolus claudere nititur et celare, cuius hoc est incessabile studium, ut ad cruciatus sui societatem miserorum turbam, quantumcunque potuerit, vel trahat illectam, vel cogat invitam. Nonnullos quippe facit, abiecta consideratione divinae iustitiae, solam Dei misericordiam cogitare; ut conversionem suam negligant, existimantes se, etiamsi usque in finem criminosam duxerint vitam, remissionis beneficio potituros esse. Alios autem¹ cogit aut illicit, Ecclesiae catholicae gremio derelicto, ad haereses vel schismata depravati cordis caecitate transire. Quorum animos deceptione falsae promissionis illaqueat, ut vel putent se recto fulciri dogmate, vel sperent sibi pro sola cordis credulitate futurum remissionis beneficium, etiamsi ficto animo, pro temporis vel commoditate vel metu, mortifero haereticorum consortio usque ad mortem teneantur innexi; minus considerantes illam Salvatoris nostri sententiam dicentis: Qui me confessus fuerit coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo, qui in coelis est; et qui me negaverit coram hominibus, negabo et ego eum coram Patre meo, qui in coelis est². Et alio loco: Qui me erubuerit, et sermones meos, hunc Filius hominis erubescet, cum venerit in maiestate sua, et Patris, et sanctorum angelorum³. Plerisque vero humani generis inimicus ad hoc peccatorum suorum recordationem molitur ingerere, ut vel obduratis desperationem remissionis iniiciat, et eos remedio conversionis excludat. Haec autem omnia non ob aliud fraudulenta semper agit obtectus fallacia, nisi ut opportunitatem temporis adimat, qua conversis potest donari remissio; ac sic, quantum ad eius attinet malignitatem, si fieri possit, nemo perveniat ad salutem. Deum namque misericordem iustumque esse cognoscit, nec ignorat quod peccatorum remissionem sola de Deo possit elicere cordis vera conversio. Scit etiam quod non alibi quam in solo gremio Catholicae Matris dimitti possint peccata conversis; nec eum latet in praesenti tantum saeculo remissionem omnium peccatorum conversis posse concedi: ubi humanum genus, per constitutum divinitus ordinem decessione morientium, successioneque nascentium, carnalis nativitatis nexu non iniuste constringitur, atque spiritali nativitate gratis enodatur: ubi etiam omnem reatum aut solvit conversio, aut insolubilem facit, seu vanae spei neglectio nutrita, sive desperatione roborata et usque in finem retenta cordis obdurati nequitia.

Sed iam suscepti operis compellit instantia ut omnia quae superius intimavi, debita disputatione atque Scripturarum sanctarum attestatione perdoceam. Enimvero utriusque veridica series Testamenti cuncta quae ad proventum pertinent humanae salutis non tacet; ut nihil sit quod in posterum contemptor damnandus excuset. Principaliter igitur omnis Scriptura divinitus inspirata unum verum ac solum Deum, illam scilicet Trinitatem, id est, Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum, tam misericordem praedicat esse quam iustum. Ipsi enim ex persona Ecclesiae dicitur: Misericordiam et iudicium cantabo tibi, Domine¹. De illo etiam canitur: Misericors Dominus et iustus, et Deus noster miserebitur². Alio quoque loco: Quoniam iustus Dominus et iustitias dilexit, aequitatem vidit vultus eius³. Denuo dicitur: Universae viae Domini misericordia et veritas⁴. Et rursus: Quoniam misericordiam et veritatem diligit Dominus⁵. In primo quoque decalogi praecepto iustum se idem Dominus⁶ misericordemque sic intimat: Ego sum Dominus Deus tuus, Deus zelans, qui reddo peccata patrum in filios, in tertiam et quartam progeniem, in his qui oderunt me; et faciens misericordiam in millia millium his qui amant et custodiunt praecepta mea⁷. Propterea Moyses dicit: Dominus Deus indulgens et misericors, patiens et multae misericordiae et verax, iustitiam custodiens et misericordiam in millia, auferens iniquitates et iniustitias et peccata. Et non purificabit reum, adducens peccata patrum in filios filiorum in tertiam et quartam progeniem⁸. Per Esaiam quoque suam Dominus misericordiam iustitiamque commemorat, dicens: Ego Deus, et non alius praeter me, iustus, et salvans: non est alius praeter me. Convertimini ad me, et salvi eritis⁹.

His igitur atque innumeris huiusmodi testimoniis, quibus Dominus Deus noster misericors praedicatur et iustus, ostenditur quantum diligenda sit eius misericordia, quantumque iustitia metuenda monstratur. Misericors enim et miserator Dominus, patiens et multum misericors et verax, sicut novit a converso submovere supplicium, sic in eo qui converti noluerit, nullatenus sinit inultum remanere peccatum. Idcirco si quos in praesenti saeculo pia Dei bonitas a dominatione peccati non liberat, ipsos in futuro severitas iusta condemnat. Hinc est quod divinis indesinenter eloquiis mali salubriter admonentur, ne remaneant in servitute peccati, sed misericordiam iusti Dei, dum sunt in hac vita, requirant. Bonis quoque praecipitur¹, ut servientes Domino in timore, et exsultantes ei cum tremore, apprehendant disciplinam; ne quando irascatur Dominus et pereant de via iusta. Ipse itaque Deus qui est misericors et iustus, sicut admonet, ut propter iustitiam et misericordiam timeatur et diligatur a malis, ut conversi careant poena quam iustitia minatur, et accipiant indulgentiam quam misericordia pollicetur, sic admonet ut propter iustitiam et misericordiam diligatur et timeatur a bonis, quo possint qui eius praeventi misericordia boni sunt, et dilectione misericordiae in bonis operibus permanere, et timore iustitiae a peccatis semetipsos sollicite custodire; et consideratione propriae infirmitatis instructi nunquam de suis viribus confidant, sed divinae virtutis auxilium iugiter et humiliter poscant.

Debet ergo et a bonis et a malis tam misericordia diligi quam iustitia formidari: ne vel boni diligentes misericordiam Dei, iustitiam non timeant, et laqueos diaboli seducentis incurrant; vel mali solam iustitiae severitatem considerantes, non quaerant, cum invenire possunt per conversionem, misericordiae beneficium, ac sic obdurati non solum remissionem peccatorum denegent, quin etiam peccata multiplicare non cessent. Hoc enim bicipiti laqueo frequenter diabolus captivat incautos; ut aut spe vana futurae remissionis obtusi, nolint iustitiae timore converti; aut remissionem omnimodis desperantes, conversionem negligant, et habenas iniquitatibus relaxantes, dum desperant indulgentiam, currant praecipites in gehennam. Ac sic ille callidus humani generis inimicus, alios desperationis temeritate praecipitat, alios autem fallacis spei deceptione supplantat. Propter quod beatus Paulus¹, in quo locutus est Christus, bene viventibus scribens, sic eorum commendat obedientiam, ut cum metu et tremore salubris operationis iubeat talibus inesse cautelam. Dicit enim Philippensibus: Itaque, carissimi mei, sicut semper obedistis, non ut in praesentia mea² tantum, sed multo magis nunc in absentia mea, cum metu et tremore vestram salutem operamini. Deus est enim qui operatur in vobis et velle et perficere, pro bona voluntate³. His verbis beatus Paulus iustum utique Deum insinuat, cum metum tremoremque servandum fidelibus praecepit in operibus bonis. Misericordem quoque praedicat, quem in eis operari dicit et velle et perficere, pro bona voluntate. Neque enim a bene operantibus iuste timeretur, si iustus non esset; nec omne bonum voluntatis et operis ipse in eis operaretur, si misericors non fuisset. Hunc iustitiae divinae timorem terribili denuo praedicatione iustis vehementer apostolus Paulus inculcat, dicens: Qui se existimat stare, videat ne cadat⁴. Et rursus: Fratres, si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos qui spiritales estis, instruite huiusmodi in spiritu lenitatis, considerans teipsum, ne et tu tenteris⁵. Ipsis quoque apostolis cum magisterio coelesti denuntiatur infirmitas propria, cum congrui timoris demonstratur in humilitate cordis cautela retinenda, dicente Domino: Vigilate et orate, ne veniatis in tentationem. Spiritus quidem promptus, caro autem infirma est⁶.

Verumtamen quia cuncta quae divinis continentur eloquiis, ad custodiam vel reparationem dicuntur humanae salutis; providit sermo divinus, ne dum iustis divinae metus indicitur aequitatis, econtrario mortifera peccatoribus desperatio nasceretur, si spes indulgentiae minime monstraretur. Ipsa enim errantes ad viam veritatis revocat, dum propitiatione divina converso relaxandum promittit, quidquid mali, priusquam converteretur admisit. Ideo apostolus Paulus in Epistola quam ad Romanos scripsit, sicut fideles et bonos ad insinuationem severitatis divinae terrificat, sic infideles et malos ad conversionem spe certissima supernae bonitatis invitat, ut scilicet tam boni discerent non altum sapere, sed timere, quam mali possint remedium salutis aeternae sine quolibet impedimento dubitationis acquirere. Dicit igitur beatissimus Paulus: Vide ergo bonitatem et severitatem Dei: in eos quidem qui ceciderunt, severitatem; in te autem bonitatem, si permanseris in bonitate: alioquin et tu excideris; et illi, si non permanserint in incredulitate, inserentur. Potens est enim Deus iterum inserere illos¹. Itaque cum dicat Apostolus illum excidendum qui in bonitate non permanserit, et illum qui in incredulitate non permanserit inserendum; quis homo iustus non tremefactus iustitiam metuat, vel quis iniquus non ad Dei misericordiam confirmatus accurrat? Quis non compellatur bono cuilibet impii, si toto corde conversus fuerit, audeat desperare, cum coelestis medicina praeceptis salubribus aequaliter sanis consulat et infirmis; illis timorem iustitiae indicens, tanquam salutis acceptae custodem; istis misericordiae beneficium pollicens, ut, spei remedio sublevati, recipiant quam perdiderant sospitatem. Timor enim iustitiae praecipitur sanato, cui dicitur: Ecce sanus factus es, iam noli peccare, ne deterius tibi aliquid contingat². Spes quoque misericordiae demonstratur infirmis, cum dicitur: Non est opus sanis medicus, sed male habentibus: non veni vocare iustos, sed peccatores in poenitentiam³. Sermo quoque propheticus misericordiam Dei iustitiamque commendare non desinit, sic Deo per Ezechielem prophetam dicente: Iniquus si se convertat ab omnibus iniquitatibus suis quas fecit, et custodierit omnia mandata mea, et fecerit iustitiam et misericordiam, vita vivet, et non morietur. Omnia delicta eius quaecunque fecit, non erunt in memoria. In sua iustitia quam fecit, vivet. Nunquid voluntate volo mortem peccatoris, dicit Dominus, quam ut avertatur de via sua mala, et vivere eum⁴? Ostenso itaque ad impios convertendos divinae longanimitatis ac benignitatis beneficio, ad iustos quoque deterrendos ita propheticus sermo dirigitur: Cum se autem averterit iustus a sua iustitia, et fecerit iniquitatem, secundum omnes iniquitates quas fecit ille iniquus, omnes iustitiae eius quas fecit, non erunt in memoria. In delicto suo quo deliquit, et in peccatis suis quibus peccavit, in ipsis morietur⁵.

Innumerabilia sunt divinarum testimonia Scripturarum quibus Deus misericors praedicatur et iustus, nec est aliud quod omnis textus agat coelestis eloquii, nisi ut malos admoneat timore iustitiae Dei celeriter malis operibus finem ponere, et bonos in bonis operibus sollicite atque humiliter permanere. Ut scilicet et omnis iniquus aequitatem Dei metuens, ad misericordiam currat iustae bonitatis, et omnis iustus, de Dei misericordia gaudens, iudicium benignissimae non negligat aequitatis. Quia ubi est misericordia iustitiaque perfecta, nec favorem potest iustus peccatis impendere, nec indulgentiam conversis misericors abnegare. Ex hoc igitur quod iustus et misericors praedicatur, facillime cognoscitur¹ non nisi conversis remissionem tribui peccatorum, nec nisi permanentibus in peccato supplicium sempiternae damnationis inferri. Propter quod Psalmista sic canit: Nisi convertamini, gladium suum vibravit, arcum suum tetendit, et paravit illum, et in eo paravit vasa mortis². Per Esaiam quoque non dissimilis adversus contumaces et divinae clementiae contemptores lata reperitur ore divino sententia, in qua cognoscitur, nec inaniter quemquam divinis imperiis obedire, nec impune in iniquitatibus permanere. Sic ergo dicit: Lavamini, mundi estote, auferte nequitias vestras ab animis vestris e conspectu oculorum meorum; desinite a malitiis vestris, discite bonum facere, inquirite iudicium, eripite iniuriam accipientem, iudicate pupillo, et iustificate viduam, et venite disputemus, dicit Dominus. Et si fuerint delicta vestra ut phoenicium, ut nivem dealbabo. Si autem ut coccum, ut lanam candidam efficiam. Et si volueritis et obaudieritis me, quae bona sunt terrae, edetis. Si autem nolueritis, neque obaudieritis me, gladius vos comedet. Os enim Domini locutum est hoc³. Quis rogo est tam durus aut omnino stolidus, qui in hoc sermone monitionis supernae, si ad conversionem non invitatur delectatione promissi, non saltem compellatur terrore supplicii? Contemptorem quippe divini sermonis non excipiet salus, sed comesturus est gladius. Hinc est quod alio loco in eiusdem prophetae volumine demonstratur, quia nisi per conversionem nemo perveniet ad salutem. Sic enim dicitur: Si conversus fueris et ingemueris, salvus eris⁴. In hoc testimonio conditionali Deus et praecepto utitur, et promisso. Dicens quippe, Si conversus fueris et ingemueris, salvus eris, ostendit ex conversionis conditione promissionem salutis omnino pendere. Haec est igitur inter Deum hominemque conditio, id est, inter praecipientem Dominum servumque poscentem, inter iudicem qui sine iustitia misericordiam praerogat, et peccatorem qui misericordiam iuste iudicantis exspectat. Dicit igitur iste Dominus, misericors et iustus, severus et pius: Si hoc feceris, hoc habebis; si quod dico custodieris, dabo quod poscis; ego tibi praecipio conversionem, tu poscis a me salutem; si parueris praecepto, potieris beneficio; si iussa fieri videam, postulata concedam: Si conversus fueris et ingemueris, salvus eris.