Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

ASTUTISSIMUS Serpens, totum prorsus perempturus hominum genus, ipsos Protoplastos adortus est, ut infecta stirps conceptum virus in totam propaginem latius diffunderet; Haud secus Heretici, hoc nostro praesertim saeculo, sectariorum feracissimo, in ipsum veritatis fontem lethale Aconitum iniicere nefario sunt ausu moliti, ut unde Christiani imperii moles altius surrexerit, inde radicitus corrueret; et negata fide, primae veritatis veracitate nixa, caetera quaeque falsitatis suspecta, facile arguerentur: Hinc pro fide inanem fiduciam, pro spe desperandam praesumptionem, pro denique charitate, dilectionis Impossibilitatem credulo Vulgo insinuant. Ita eximii hi Theologastri de Deo eloqui didicere; sic Lutherus cum sequacibus, dum in tumidam suae salutis certitudinem insolescit, Christum Dominum Barathri poenas, non minus anima, et corpore, quam divinitate subiisse, impio dogmate concludit; sic enim promit suam insaniam ad Psalm. 16. ut notat noster Boverius examine secundo de fidei unitate, art. 5. Calvinus vero, dum in imputandae sibi iustitiae praesumptionem intumescit, Christum Salvatorem in ipsius gloriae vestibulo, et inter meritorum cumulos desperabundum clamat: ita latrat ad 26. Matthaei, ut notat etiam Boverius exam. 1. Atheismo 9. De charitate denique ita sentit uterque, ut non nisi Ironice eam Deum, sicut et mandata, praecepisse perfrictis frontibus asserant in ea Evangelii verba: Si vis ingredi ad vitam, serva mandata. Hos, uti et caeteros huiusmodi, errores expungendos curarunt ex professo plurimi, et quidem efficaciter; sed cuius, vel quibus rationibus, in huius tractatus decursu patebit, dum unamquamque opinionem, errroremve ad mentem D. Bonaventurae discutere contigerit.

SOL non aliter, quam lumine, quod ipse dederit, videtur; nec aliena luce Deus patitur videri: Sola fides, unde ipsa venerit, eo viam demonstrat. Haec est lux illa in Microcosmo primo creata, noctem a die segregans, caelicarum virtutum quidem primogenita, ideo primo loco proponenda: Ex parte affulget, et ex parte offuscat, uti Columna illa nubis, Israëlitis sane lucida, AEgyptiis vero tenebrosa: Est quidem Speculum, multa obscuritate, nulla tamen erroris macula offusum, in modica specie, magna exhibens: Est etiam Scutum illud triangulum, quod Deum nobis trinum et unum ostendens, omnia nequissimi tela extinguit: Ipsum in omnibus sumentes, in fide fortiter resistemus, suis, quas parturit rationibus, ipsam pro virtutibus propugnantes.

Quid FIDES significet, et quid sit.

FIDES dicitur ex fit, et dicitur, eo quod fit, quod dicitur. Ita D. Augustin. epist. 19. ad Hieronymum. Sumpsit autem hoc ex Tullio, lib. 1. offic. ubi ait: Credimus, quia fiat, quod dictum est, appellatam fidem.

HINC decem modi emanarunt, quibus Fides accipitur apud D. Bonaventuram. Primo enim sumitur pro Sponsione, quo sensu de nonnullis ait Apostolus, prima Timoth. 5. Habentes damnationem, quia primam fidem irritam fecerunt; idest, primam fidem ex voto debitam, quia voverunt, et non reddiderunt, ut explicat S. August. psalm. 75. et eodem sensu, L. de Spiritu, et lit. cap. 31. Aliter (inquit) dicimus, non mihi habuit fidem: aliter autem, non mihi servavit fidem. Nam illud est, non credidit quod dixi: istud, non fecit, quod dixit. Inde fides sumitur secundo pro Fidelitate in servando promisso. Sic Deus dicitur fidelis, Psalm. 144. et prima Corinth. 10. Idem e regione Hierem. 7. ait de hominibus: Periit fides in terra. Tertio sumitur Fides pro Conscientia, Rom. 14. Omne, quod non est ex fide, peccatum est. Quarto sumitur pro Sacramento fidei, seu Baptismo, quo sensu D. August. epist. 23. ad Bonifacium ait: Non est aliud, parvulos habere fidem, quam habere fidei Sacramentum. Quinto sumitur pro Assensu conclusionis, per rationem probatae. Secundum hoc ait Boët. Argumentum est ratio rei dubiae, faciens fidem. Sexto sumitur pro Cognitione comprehensionis. Sic dicitur Rom. 1. Iustitia Dei revelatur ex fide in fidem. Glossa: In fidem spei, quae dicitur fides, quia fidentissima, et certissima est. Septimo sumitur pro Habitu fidei informis, Iacobi 2. Fides sine operibus mortua est. Octavo pro Habitu fidei formatae, Rom. 1. Iustus ex fide vivit. Nono pro Actu fidei, ut dicit S. Augustinus Tract. 40. in Ioan. Fides est credere, quod non vides. Decimo sumitur pro Obiecto fidei, ut dicitur in Symbolo Athanasii: Haec est fides Catholica. Apoc. 2. Non negasti fidem.

SUMITUR latius etiam pro bona existimatione: ut cum dicitur aliquis nullius esse fidei. Eccl. 17. Qui detegit arcana, fidem perdit; E contra, dicitur fide dignus, qui dicitur habere creditum.

His modis analogia quadam nominatur Fides. Nos vero in hac disputatione agemus de fide Theologica, quae est Habitus ad intellectum pertinens, quo infallibiliter, et sine ulla formidine credimus revelatis a Deo, ob Dei revelantis authoritatem; et est nostrae Iustificationis initium, et reliquarum virtutum Radix, et Fundamentum.

PORRO illa fides, de qua Iacob. cap. 1. Postulet autem in fide, nihil haesitans: et Matth. 14. Modicae fidei quare dubitasti? Et Marci 11. Si habueritis fidem, dicetis monti huic, etc. Potius ad Spem reducitur, et est fiducia, ut monet Suarez sect. 1. tametsi Caspensis disp. 1. sect. 1. velit includere fidem Catholicam, quod non renuo. Ideo enim arbitror dixisse Apostolum: Et si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam, etc. prima Corinth. 13.

FIDEM suae cum Spe connexam ostendit definitio fidei, tradita Heb. 11. Est sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium. Dicitur: substantia, seu subsistentia rerum sperandarum, quia est fundamentum spei, nam per eam subsistunt quodammodo in nobis res, quas speramus, quia proprium est fidei fulcire Spem, et Fiduciam; non enim posset homo sperare, nisi crederet. Dicitur argumentum, sive convictio, quia fides debet esse assensus non minus ex Divina authoritate firmus, quam sit assensus evidens, quo intellectus convincitur, et ex necessitate inducitur. Additur non apparentium, quia fides debet esse de rebus, quae non videntur. Ita exponitur a D. Bonavent. quaest. 3. adducta ex D. Augustino lib. 2. de peccatorum meritis, et remiss. cap. 21. et aliis. Patribus. Quapropter insulse, et insolenter Erasmus negat, hanc esse fidei definitionem. Vide S. Doctorem, et Valentiam disp. 1. quaest. 4. puncto 1. cum D. Thom. quaest. 4. art. 1. Morandum Tract. de fide, quaest. 12. Cum hac conveniunt aliae definitiones fidei, allatae a Patribus, e quibus aliquas refert Tannerus quaest. 7. dub. 5.

Hanc vero esse veram fidei definitionem, docent omnes Theologi cum sanctis Patribus, Basilio in psalm. 115. Gregorio Nyss. lib. de vita moysis ante medium, Chrysostomo homil. 21. in epist. ad Heb. Augustino supra, Hieron. in cap. 5. epistolae ad Galat. Bernardo epist. 190. Fatetur tamen D. Thom. eam non tradi terminis Scholasticis.

Probatur vero a D. Bonavent. eam definitionem esse quidditativam, cui subscribunt D. Thomas, Richardus 3. dist. 23. Nam Habitus virtutis potest e duplici capite notificari, nempe ex Obiecto, et Fine ultimo; primo quidem vocatur substantia habitus virtutis quidam intellectualis firmus, et certus, qui sit initium, et fundamentum salutis, adeoque inchoatio vitae aeternae. Sicut enim substantia est fulcrum accidentium; et materia formae, et ipsorum accidentium; ita transumptive, fides dicitur substantia, quia est fundamentum totius fabricae spiritualis, et ideo S. Damascenus lib. 4. de fide, cap. 11. sic definit: Fides est hypostasis eorum, quae sperantur; et redargutio eorum, quae non videntur, ut observat S. Doctor ad 1.

¶ Deinde ex actibus, et obiecto explicatur eius essentia; nam habitus per actus, et actus per obiecta dignoscuntur, seu etiam specificantur: Sic igitur explicat actus eius circa ultimum finem creditum, idest Deum, qui nondum possidetur, sed speratur, et ideo ait; sperandarum. Et ut ostendatur assensus ille circa ultimum finem inevidens, dicitur: non apparentium, in hoc enim distinguitur Fides a scientia; et ut tamen assensus ille agnoscatur certissimus, dicitur argumentum, seu convictio, ut legunt alii.

Ibi autem loqui Apostolum de Fide Theologica constat ex Conciliis, quae, ut ostendant necessitatem fidei, afferunt ex hoc loco Apostoli testimonia. Confirmatur; nam ibi cap. 10. affert Apostolus illud Abac. Iustus ex fide vivit. Vide S. Doctorem de pluribus Martiribus sermone 18.

Obiicies primo: Nullus habitus est substantia; Fides est habitus: Ergo.

Respondet S. Doctor, vocari fidem substantiam transumptive, ut dixi.

Obiicies secundo: Nulla virtus est argumentum. Fides est virtus: Ergo. Si dicas sumi argumentum transumptive. Contra; quia implicat esse argumentum, et tamen non apparentium.

Respondet S. Doctor, dupliciter dici argumentum, proprie, et transumptive. Proprie accipitur quadrupliciter. Primo dicitur Ratiocinatio, quae dividitur in sex species principales: Syllogismum, Inductionem, Enthymema, Exemplum, Soritem, et Dilemma. Secundo, argumentum dicitur brevis collectio prolixi discursus. Tertio, dicitur argumentum ipsum medium, in quo stat robur arguitionis. Quarto, dicitur argumentum ipsa maxima propositio, in qua consistit tota vis illationis. His omnibus modis, fides dicitur argumentum, quia mentem arguit, et illuminat ad firmiter obiecto adhaerendum. Et dicitur: argumentum rerum non apparentium: quia firmius facit adhaerere obiecto credito, quam Demonstratio faciat obiecto demonstrato.

Obiicies tertio. Haec definitio potest convenire etiam Spei, quae est substantia rerum sperandarum, et argumentum non apparentium; quia per eam certificamur, nos esse habituros res, quas non videmus.

Respondetur, Fidem esse substantiam, seu fundamentum omnium virtutum; non autem Spem, quae neque est argumentum, etc. quia non facit assentiri veritati.

Obiicies quarto. Ad Fidem spectat credere etiam poenas aeternas; quae non sperantur, sed timentur: Ergo non satis dicitur argumentum rerum sperandarum.

Respondet S. D. supplicia contineri sub rebus sperandis, quasi sub fine, licet non ut sub obiecto; ideo enim quis credit aeterna supplicia, ut assequatur bona aeterna speranda.

Obiicies quinto. Non debet definiri res prior per posteriora, et ignotiora: Sed Fides est posterior Spe; et notior quam ea, quae non apparent: Ergo.

Respondet S. Bonav. negando Minorem; Nam definitur per finem, et obiectum; licet autem, finis ipsius fidei, quae sunt res sperandae, sit posterior in executione; tamen est prior in intentione. Licet etiam obiectum fidei in veritate non apparente sit homini infideli incognitum; tamen cognitum est homini fidem habenti. Quamvis etiam sit incognitum, quale sit; tamen notum est, ipsum non apparere, et ita definitio non est per posterius, et per incognitius, sed per prius notum.

Obiicies sexto. Ad evidentiam definitionis spectat, ut priora praemittantur posterioribus. Si ergo cognitio praecedit affectionem, et fides, in quantum argumentum, respicit cognitionem: in quantum vero substantia rerum sperandarum, respicit affectionem; ergo confusa est definitio, dum prius dicitur: substantia rerum sperandarum.

Respondet S. D. quod intellectus sequitur affectum, quando inclinatur ad assentiendum alicui rei ex imperio voluntatis, et hoc modo fides est Virtus, quia eius assensus est a principio voluntatis, et ideo recte Apostolus prius ponit id, quod respicit affectum, quam id, quod spectat ad intellectum.

Obiicies septimo. Fides est fundamentum non modo Spei, sed etiam Charitatis, et totius aedificii spiritualis: Ergo est substantia etiam rerum amandarum, et non solum sperandarum; et eo magis debuit ea recensere, quo nobiliora sunt. Item est de rebus, et praeteritis, et futuris: Ergo male definitur, esse solum rerum sperandarum.

Respondet S. D. definiri fidem in ordine ad finem, ad quem tendit; et ideo in ordine ad res sperandas definitur, quae sunt finis virtutis, et totius nostrae, per viam, expectationis de beatitate, quae in visione, et amore Dei stat.

Obiicies octavo. Fides informis est vera fides; et tamen non est fundamentum Fabricae spiritualis. Ergo male definitur, sola fides formata.

Respondet S. D. in corpore, quod si accipiatur fundamentum pro actuali, et sufficienti; sola fides formata intelligitur, nam informis est adhuc informe fundamentum. Idipsum intendit D. Thom. quaest. 5. art. 7. ad 4. ut notat Valentia ad 3.

Obiicies nono. Fidelis desperans habet fidem sine spe.

Respondet Valentia, Ideo dici fidem esse fundamentum rerum sperandarum, non speratarum. Ex dictis ruunt definitiones Calvini, et Kemnitii, fidem esse certam credulitatem benevolentiae Divinae et gratiae erga nos. Hae enim supponunt haeresim illam, teneri nos credere, nosmet praedestinatos esse, et in gratia.

Ut praeclare definitionem, et essentiam Fidei inveniamus, oportet obiectum scrutari, a quo sumitur essentia, vel saltem a posteriori cognoscitur.

Observant ex D. Bonav. in corpore, duplex assignari obiectum et alterum materiale, et dicitur Quod: alterum formale Quo, de quibus p. 1. tract. 1. quaest. 4. Materiale est res considerata: Formale est ratio, quae, et sub qua consideratur.

Omnes concedunt, Deum esse obiectum principale Quod nostrae fidei, contra Calvinum lib. 2. Institut. cap. 6. qui vult, non Deum solum esse obiectum fidei, sed, ut est etiam Homo, Christus. Ita S. Doctor hic, et D. Thom. hic, et p. 1. quaest. 1. art. 7. Alensis 3. p. quaest. 79. membr. 6. Albert. 3. dist. 23. art. 12. Durand. ibi quaest. 1. Capreolus in Prol. sent. quaest. 4. art. 2. circa quintam conclusionem, Caiet. ad art. cit. D. Thomae, Valentia disp. 1. quaest. 1. punct. 1. Caspens. tract. 15. sect. 1. Morand. tract. unico in 2. 2. quaest. 1. Scotus 3. dist. 23. quaest. un. G. et asseclae, Mastrius tom. 3. disp. 6. quaest. 1. art. 1. Vulpes tom. 2. p. 3. disp. 30. art. 2. Arriaga tom. 5. tract. 1. disput. 1. sect. 1. Suarez disp. 2. sect. 1. et 2. Cardinalis Lugo tract. de fide disp. 3. sect. 2. Amicus tom. 4. disp. 1. sect. 1. et sequentibus. Tannerus disp. 1. quaest. 1. dub. 2. qui aiunt esse communem. Aliqui tamen negant, Deum esse obiectum attributionis, ut Deus, sed volunt, esse Deum complexe, ut volentem beare. Ita Vulpes cum Gregorio quaest. 4. prol. art. 2. et aliis Nominalibus; Nituntur autem eo Ioan. 20. Haec scripta sunt, ut credatis, et ut credentes vitam habeatis in nomine eius; sed hanc sententiam refellunt etiam Scotistae; neque Scoto nititur, ut advertit Mastrius num. 8. Arriaga concedit quidem, Deum esse obiectum principale fidei; sed negat esse obiectum attributionis; et Mastrius advertit, multos Recentiores in hoc impingere, confundendo obiectum principale cum obiecto attributionis, quod vocant multi adaequatum.

ALII vero haec duo obiecta distinguentes asserunt, Deum esse utroque modo obiectum. Ita Morandus.

ALII, obiectum principale, et attributionis materiale, distinguunt ab adaequato, ut Caspensis, cum Suarez: Haec tamen sunt dissidia non gravia.

D. Bonaventura vult, obiectum materiale principale, et attributionis, esse Deum; non tamen est materiale adaequatum. Est communis sententia ex Tannero disp. 1. quaest. 1. dub. 2. Fulsensi lib. 3. cap. 1.

ASSERO primo, obiectum principale, et attributionis fidei, esse Deum.

PROBATUR primo a D. Bonav. quia Fides est virtus Theologica, quae habet Deum pro obiecto. Ideo enim saepe denominatur Fides a Deo, Marci 11. Habete fidem Dei. Ioan. 14. Creditis in Deum, et in me credite. Ephes. 4. Unus Dominus, una fides. Vide, ex unitate Dei elici unitatem fidei, Prima Thessal. 1. In omni loco fides vestra, quae est ad Deum, profecta est. Hebr. 6. Non rursus iacientes fundamentum ab operibus mortuis, et fidei ad Deum. Hebr. 11. Accedentem ad Deum oportet credere, quia est. Confirmatur a S. D. ex Symbolo: Credo in Deum. Idem docent SS. PP. Aug. lib. 4. de civit. cap. 20. Cyrill. Hierosol. catech. 5. Irenaeus lib. 4. cap. 13. et alii. Sic arguunt Caspens. et alii.

PROBATUR secundo a D. Bonav. Omnis habitus simplex debet habere unum obiectum, ad quod omnia reducantur; sed fides est unus habitus, nec habet aliud, ad quod omnia obiecta reducantur, quam Verum increatum, idest Deum: Ergo. Maior est clara. Minor probatur primo ex Apostolo, qui saepe protestatur, fidem nostram ordinari ad Dei cognitionem. Sic. Ephes. 1. Coloss. 2. et 3. apud Valentiam, et ex D. August. l. 1. de civitate, capite 2. Confirmatur; Nam Deus est praestantissimum obiectum fidei.

ASSERO secundo, obiectum adaequatum materiale complecti multa, praeter Deum.

PROBATUR a S. Bonav. primo e Symbolo, in quo proponuntur credenda, praeter Deum, Creatio, Incarnatio, et alia Mysteria Redemptionis, Iudicium universale, Ecclesia, remissio peccatorum, resurrectio, et vita aeterna.

PROBATUR secundo a D. Bonau. Tantae amplitudinis est fides, quantae est charitas; nam credimus ea, quae amanda sunt; et amantur supernaturaliter ea, quae creduntur. Imo fides credit etiam non amanda, ut poenas aeternas; At charitas non solum diligit bonum increatum, sed et proximum, et alia creata: Ergo.

PROBATUR tertio a S. D. quia nullum futurum est Deus. Sed creduntur futura, nempe vita aeterna, retributio, et poenarum inflictio: Ergo. Maior patet; nam Deus est aeternus.

PROBATUR quarto a S. D. Si quis non crederet historias Scripturae, et minutula, ut Saulem quaesiisse asinas, 1. Reg. 9. et Tobiae canem movisse caudam; esset haereticus.

NEGAT autem Arriaga, haec ordinari ad Deum. Imo eorum fidem ordinari ad Deum negat Scotus 3. dist. 25. quaest. 2. Sane, et haec non frustra de fide credenda proponuntur: Corde enim creditur ad iustitiam: ore autem confessio fit ad salutem: Roman. 10.

RESPONDET ergo, ea minuta ordinari ad Deum, qui et in minutulis verax est. Insuper illa sollicitudo Saülis denotat eius obedientiam, qua dignum se reddebat imperio; et exultatio canis indicat Divinam bonitatem, quae bestiolam etiam laetabundam nunciam praemisit caeco ILLI. Denominatur tamen fides ab obiecto principali; idest Deo, et a Christo, quia haec est nostra fides propria. Hinc illuditur Calvinus.

PROBATUR tandem, quia prophetia concomitatur fidem; illa autem est de bono creato.

QUOAD obiectum formale, est maior difficultas.

PRIMA sententia, quae adscribitur Aureolo 3. dist. 24. art. 2. et defenditur a Caietano 2. 2. quaest. 1. art. 1. asserit, obiectum formale fidei esse Deum sub ratione primae veritatis in essendo, et consequenter sub ratione deitatis. Sequi videntur Bannes hic, Valent. quaest. 1. p. 1. Tanner. num. 25. et alii apud eum. Hi tamen vocant formale, Quod.

VERA sententia est, obiectum formale fidei esse Deum sub ratione veracis revelantis. Ita S. Bonav. in corpore, ubi affert similitudinem: Sicut enim Lucidum movet, ut obiectum, potentiam, dum illi exponitur, vel in Lumine, vel ut est materiae terrenae incorporatum, puta adamante, et carbunculo; ita Divina veritas dupliciter movet intellectum, vel ut est per se in articulis ad Deum spectantibus, vel ut unita creaturae, puta in humanitate Christi, vel in alio opere. Eum sequuntur omnes Thomistae, et Scotistae cum Scoto quaest. 1. Prol. et aliis relatis a Mastrio num. 21. Tannero dub. 3. Valent. quaest. 1. p. 1. §. 4. Fulsensi lib. 3. cap. 1. Bassaeo v. Fides.

UULPES tamen transverso ungue declinat, dicens, Deum, ut volentem revelare, esse obiectum formale fidei. Sane creditur, quia Deum habemus de facto iam revelasse; possumus tamen dicere fidem amplecti omne, quod Deus voluerit revelare, tenemur enim credere etiam, quod Ecclesia declaratura sit in Concilio. Decreto, vel simili.

ITAQUE nostra sententia est etiam Alensis 3. p. quaest. 78. membr. 4. Alberti 3. dist. 23. art. 7. et 12. Altisiodor. lib. 3. summa, Tract. 3. cap. 1. quaest. 3. Richardi 3. dist. 23. art. 4. quaest. 3. Durand. ibi, quaest. 7. num. 12. et dist. 24. quaest. 1. et quaest. 2. Capreol. dist. 24. quaest. unica, art. 1. concl. 4. Gabrielis dist. 23. quaest. 2. art. 1. Marsil. 3. quaest. 14. Cani. Lib. 12. de locis Theolog. cap. 3. et caeterorum supra.

DECLINANT Soto 3. dist. 23. quaest. un. art. 2. Gulliel. Paris. de fide, dicendo, credi Deo; non quia verax est, aut quia verum est, quod ipse loquitur; sed quia iubet sic credi, et sic fidem esse effectum obedientiae intellectus, Deo exhibitae.

ASSERO cum D. Bonaventura, obiectum fidei formale, Quo, esse primam veritatem revelantem.

PROBATUR primo a S. Doctore in fundamento 4. In eo est ratio formalis fidei, secundum quod firmiter assentimur articulis, et mysteriis; sed hoc est Divina veritas, et authoritas revelans: Ergo. Ita arguunt Valentia, Mastrius, et caeteri. Minor probatur: nam Scriptura id testatur prima Ioan. 5. ubi rationem, ut credamus ait, nullam aliam esse, nisi quia: Spiritus est, qui testificatur; et arguit a minori: Si testimonium hominum accipitis; testimonium Dei maius est. Prima Thessal. 2. Cum accepissetis a nobis verbum auditui Dei, accepistis illud, non ut verbum hominum, sed (sicut est vere) verbum Dei, qui operatur in vobis, qui credidistis. Et 1. Timot. 3. Omnis Scriptura divinitus inspirata, etc. Et Secunda Petri 1. Spiritu Sancto inspirati locuti sunt Sancti. Eadem habentur Matth. 16. Caro, et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus. Ioan. 1. Unigenitus, qui est in sinu Patris, ipse narravit. Secunda Corinth. 4. Deus illuxit in cordibus, etc. Galat. 1. Neque enim ego ab homine accepi illud (Evangelium,) sed per revelationem.

IDEM habet S. Dion. cap. 7. de Divinis nominibus. Irenaeus libro 4. cap. 14. Athan. in oratione, quod unus sit Christus. Chrysost. homil. 8. in secundam ad Corinth. Ambrosius serm. 21. Hieron. in cap. 1. ad Titum, August. contra epist. fundam. capite 14. Confirmat id S. Doct. ex Richardo de S. Victore.

Ex his habes, veritatem Divinam entitative in essendo esse potius obiectum Quod, partiale fidei nostrae. Scio, veritatem Divinam in essendo, esse primam radicem credulitatis: cum enim revelatum aliquod credo; idco credo, quia est revelatum a Deo, qui non potest mentiri.

ENIM vero insurgit difficultas admodum torquens. Si enim prima radix nostrae credulitatis est veracitas Dei, sequitur circulus: Cum enim interroger, quare credo Incarnationem? et respondeam, quia Deus revelavit: Et rursus interroger: Cur credo revelationi? et dico: Quia Deus mentiri non potest. Rursus, cum quaeritur: Cur credo ipsum veracem? Respondeo: Quia ipse dixit, et revelavit, se esse veracem. En circulus.

DEINDE revelatio est obscura, ideo non potest parere sui assensum: Ergo oportet, ut reducatur in fidem humanam, ut ideo credam, quia revelatur ab Ecclesia, quae id revelatum sibi dicit a Deo; At unde; nam sciam hoc a Deo illi revelatum? Sic nunquam erit finis.

ALIQUI videntur sentire, nostram credulitatem reduci in fidem humanam, tanquam radicem. Et videtur Scoti, eo quod dist. 23. art. 1. dixit cum D. August. contra Manichaeos: Non crederem Evangelio, nisi crederem Ecclesiae Catholicae. Sed vere id non sentit Scotus, ut optime advertunt Caspensis d. 1. sect. 3. et Mastrius num. 37. nam sciebat Scotus, fidem humanam esse fallibilem, atque adeo non posse esse nostrae credulitatis basim.

VIDEBITUR ergo resolvi nostra credulitas in Deum veracem, qui tamen, cum mihi sit incidens, debet fieri evidens revelatio per aliquid: Exitne igitur alia revelatio? sane, et haec erit per aliam; et sic in infinitum: Vel oportet, ut sistatur in aliqua revelatione, quae me primo certiorem reddat; quaelibet autem est inevidens, nisi addatur Lumen aliquod: Eritne habitus, qui nos ferat in assensum? Sed profecto tunc non esset assensus propter extrinsecam authoritatem dicentis; et ita non erit actus Fidei. Neque erit actus liber; sed necessarius. Sic enim puer, ad discretionem perveniens, habitu infuso determinatus erit ad articulos credendos, praecognitis solis terminis; sicuti cognitis terminis principiorum naturalium assentimur illis. His dubiis agitatur Scotus, inclinat tamen in nostrum modum dicendi, qui fidem in veridicam Dei revelationem resolvit, ut observant Smisingh. Aretinus, et Mastrius.

IGITUR sciendum, causam formalem mei assensus esse revelationem Dei veridici dicentis: Causa vero materialis est ipse articulus, et inter articulos, ille: Credo sanctam Ecclesiam, cui credo, non simpliciter motus attestatione nuda eius; unde enim sciam, illam non posse errare? Moveor igitur dispositive ab Ecclesia: Quia fides ex auditu: Rom. 10. Est autem multis de causis fide digna; tum ob authoritatem tot sapientum, ob integritatem, ob miracula, quae humanitus fieri nequeunt, etc. Attamen neque haec sufficit, sed requiritur efficiens Lumen. Ideo Ephes. 2. dicitur: Fides donum Dei, et Ioan. 6. Nemo venit ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum. Sic igitur Lumen Spiritus Sancti, operante etiam habitu infuso, inclinat nostram voluntatem, ut praecipiat intellectui assensum dare articulis traditis ab Ecclesia, cui credo tanquam mihi propositae magistrae veritatis a Deo, attestante, et mihi dictante sua infallibili veritate, eam docere veram fidem. Ita D. Bonav. in 2. dist. 23. quaest. ult. et in 3. dist. 24. dub. 2. litt.

Si igitur interrogeris: Cur credis Symbolum? Dic: quia Deus revelavit, qui verax est. Quo pacto scis hoc a Deo revelatum? Dic: Ecclesia hoc mihi dicit. Unde autem scis, Ecclesiam non falli? Quia prima Veritas dixit, hanc esse magistram veritatis; et hoc solum principium est per se divina fide credibile, agente divino lumine Spiritus Sancti, et habitu infuso inclinante. Et ita devenitur ad radicem, quae est Dei veracitas; haec vero praecedi debet aliqua dispositione, ut vitetur circulus, et sane etiam ratione naturali constat, Deum veracem, quia est summum Ens. Vide Valentiam loco cit. Artiagam disp. 1. sect. 4. num. 58. Cardinalem de Lugo disp. 1. sect. 6. Caspensem sect. 3.

Ex quo fit, ut Veracitas Dei sit veluti principium; Veritas vero revelationis sit conclusio deducta, ut ostendit Lugo sect. 7.

Neque vero dispositio naturalis ad Dei veracitatem credendam, et articulorum veritatem inferendam, est satis, sed requiritur concursus supernaturalis.

HINC solvitur quoddam argumentum Poncii disput. 27. quaest. 2. Quam (ait) connexionem habet veracitas Dei cum adventu Antichristi? Esset enim Deus verax, etiamsi Antichristus non esset futurus: Ergo veracitas Dei non est obiectum formale fidei. Confirmatur; nam credimus, etiamsi non cogitemus de hac Dei veracitate.

RESPONDETUR, Veracitatem Dei, non entitativam, sed dicentem, esse obiectum formale fidei; et ita, licet posset Deus non revelate Antichristum; tamen supposita revelatione, est obiectum materiale, creditum, quia a Deo revelatum, unde oritur ratio ipsius formalis.

Dices cum Vulpio, et Auctore Controv. inter Scotistas. Si ratio credulitatis est Divina veracitas, quatenus voluit Deus revelare. Ergo voluntas Dei est ratio formalis fidei.

Respondetur, voluntatem non ingredi obiectum fidei, sed supponi ut conditionem. Ex dictis fere solvitur quaestio illa: An revelatio intret in obiectum formale fidei.

Prima opinio est, eam esse meram conditionem, ut articuli credantur. Ita communiter Scotistae: Smisingh. Vulpes disp. 19. art. 1. Arretinus, et alii apud Meldulam Tom. 3. disp. 6. quaest. 2. Hunc modum videtur approbare Suarez disp 3. sect. 2. et alii.

Secunda sententia est, eam solam esse obiectum formale fidei. Sic Poncius disp. 17. quaest. 2.

Tertia sententia est, obiectum formale fidei esse Divinam Veracitatem dicentem, et revelantem, et hoc modo esse de obiecto formali fidei. Ita Suarez loc. cit. Valentia disp. 1. quaest. 1. p. 1. Caspensis disp. 1. sect. 2. in fine, Turrianus, Lugo, Coninch disp. 9. dub. 4. Torres, Amicus, Arriaga, Tannerus, et alii Recentiores apud Meldulam num. 54. Idem sentit D. Bonav. ad ultimum.

Probatur a S. D. fundamento 6. Id spectat ad rationem formalem, quod nos arctat ad credendum; sed hoc est articulus, ut a Deo revelatus: Ergo. Minor probatur; Nam semper, quando est sermo de fide, explicatur in ordine ad revelationem, ad testimonium, et ad verbum, ut constat ex testimoniis Scripturae supra allegatis.

Nec sufficit dicere, hanc esse conditionem; Nam dicimur per fidem accipere verbum Dei; At profecto non accipimus conditionem, ut advertunt Arriaga, et alius.

Respondet Mastrius, nos credere revelatione Dei, quatenus est verax, seu quatenus est testis infallibilis, et hoc subintelligi in scripturis; Igitur rationem formalem nostrae credulitatis esse Dei veracitatem; At revelationem esse conditionem, sicut applicatio ignis est causa caloris.

Contra; nam ex Mastrio num 55. Sola interna Dei locutio non sufficit ad obiectum formale fidei in actu completo; sed requiritur externa revelatio: Ergo haec ingreditur obiectum formale. Quod vero interveniat etiam Veracitas Dei, nihil obest; nam intervenit ut dicens, et revelans. Quare non eodem modo se habet revelatio ad assensum fidei, sicut cognitio boni ad appetitum, quae est tantum conditio; nam revelatio est connexio Veracitatis Dei cum rebus, et est obiectum credulitatis; non enim veracitas entative est ratio formalis, sed in dicendo, ut asserit Mastrius num. 23. sane non ut asserit intra se, hoc enim nil refert, sed ut extra dicit mihi revelando. Unde sicut in Syllogismo non sola evidentia praemissarum est causa assensus conclusionis, sed etiam evidentia consequentiae; ideo enim conclusioni assentior, quia video sequi e praemissis, quas scio, esse veras; ita etiam hic. Vide Coninch. disp. 9. dub. 4. Confirmatur; nam testificatio externa Dei habet eandem certitudinem, quam habet ipsa prima veritas, ut advertit Amicus; et unit primam veritatem cum obiecto. Haec tamen quaestio est parvi momenti.

Ex dictis etiam oritur quaestio: An de ratione formali obiecti fidei sit revelatio, ut obscura est, ita, ut non exponatur institutioni clarae.

Prima opinio est spectare ad obiectum formale fidei, ita Suarez disp. 3. sect. 7. Turrianus 2. 2. disp. 8. dub. 1. Albertinus tom. 1. corol. quaest. 4. disp. 3. et alii plurimi, est D. Bonav. Fundamento 3.

Secunda sententia dicit, esse tantum conditionem. Ita Scotus 3. dist. 31. quaest. unica, C. ad 2. quem sequuntur Scotistae, et Caietanus 2. 2. quaest. 1. art. 6. Bannes ibi, art. 4. disp. 1. Durandus 3. dist. 24. quaest. 1. Coninch. disp. 11. dub. 1. Amicus disp. 2. sect. 4. Bassol. 3. disp. 24. quaest. unic. art. 1. Mastrius disp. 6. quaest. 3. art. 1.

Assero cum priori sententia, revelationem obscuram ingredi rationem fidei formalem.

Probatur efficacissime a D. Bonav. loco cit. Id, in quo Fides differt ab aliis habitibus intellectus, spectat ad rationem formalem; Sed fides essentialiter differt a scientia per inevidentiam: Ergo. Minor probatur; nam id quod essentialiter destruitur, adveniente scientia clara, est oppositum secundum differentiam; sed haec est obscuritas: Ergo. Minor probatur; nam adveniente visione patriae, evacuatur fides, prima Corinth. 13. Esto autem possit esse scientia, et fides de eodem obiecto, ut dicam quaest. 5. tamen fides adhuc retinet obscuritatem, quia nititur authoritate obscura, non demonstratione, in credendo.

Respondet Scotus, maiorem, vel minorem claritatem venire ex maiori, vel minori approximatione agentis, et passi, quae est mera conditio: Sic ex maiori vicinitate ad lumen, magis illuminatur corpus, neque tamen est alia formalis ratio agendi. Ita, et Mastrius.

Respondet secundo cum Amico Mastrius, negando, actum fidei differre per obscuritatem, sed per proprium obiectum formale, quod est testificatio Dei veracis dicentis.

Sed haec sunt inania; nam circa idem obiectum est scientia visionis, et fides; neque solum secundum rationem materialem; sed etiam, ut revelatum a Deo ipso, et tamen fides, adveniente visione, destruitur: Ergo ab opposita differentia. Quid autem est, fidem esse a Deo revelante, aut dicente diversum a revelante clare in patria, nisi id quod dico? nam neque cessabit omnino authoritas illa concepta in revelatione viae, sed evidenter videbitur, amota viae obscuritate.

Scio obscuritatem aenigmatis esse conditionem, additam statui huic caeco, ut dixi p. 1. tract. 4. disp. 5. quaest. 2. et tract. 10. disp. 1. quaest. 9.

Profecto obscuritas in definitione fidei traditur ab Apostolo, a quo dicitur argumentum non apparentium: Ergo. Confirmatur; Nam in hoc ubique expresse ostenditur fides. Pro hoc statu autem 1. Cor. 13. dicitur AEnigmatica. Et secunda Petri 1. comparatur lucernae in caliginoso loco. Idco D. August. Tract. 40. in Ioan. Quid est fides? credere, quod non vides. Confirmatur Suarez argumento D. Bonav. opusculo, Principium Scripturae, sumpto ex D. August. lib. de utilitate credendi, cap. ult. Quod intelligimus, debemus rationi; quod credimus, auctoritati; Sed auctoritas non ostendit rem in se: Ergo obscuritas obiecti est de ratione fidei.

Respondet Mastrius num. 83. illam non esse definitionem fidei, quod probat, quia omittitur praecipuum in fide, idest auctoritas Dei.

At SS. Patres clare dicunt, esse definitionem. Eas retuli quaest. 1. Quod vero ibi ponatur etiam auctoritas Dei, fatetur Mastrius num. 64.

Occurrit vero dubium: An esset assensus fidei de re obscura, quam scirem evidenter, ita a Deo esse revelatam, et ita evidens esset ex parte revelantis.

Prima opinio est negativa Durandi 3. dist. 23. quaest. unica, Suarez disp. 3. sect. 8. p. 3. Turriani disp. 8. dub. 1. Coninch. disp. 9. dub. 8. Hurtadi disp. 27. sect. 1. Lugo diff. 2. sect. 1. Bannes ad articulum citatum D. Thomae. Et est D. Bonav. 2. dist. 23. quaestione ultima.

Affirmant Caietanus 2. 2. quaest. 5. art. 1. Ferrar. 3. cont. Gent. cap. 40. Medina p. 2. quaest. 90. art. 1. Valentia disp. 1. quaest. 1. p. 4. qui allegat S. Bonav. Vasquez p. 1. disp. 135. cap. 3. et 3. p. disp. 53. cap. 1. Amicus disp. 2. sect. 5. et alii. Est autem sententia Scoti 3. dist. 24. quaest. unic. §. sed si loquamur. Eum sequuntur discipoli, et Mastac. disp. 3. sect. 4. Pasqualigo disp. 33. sect. 1. Tanner. quaest. 5. art. 2. apud Mastrium, qui subscribit disp. 6. quaest. 3. art. 2. Caspensis disp. 1. sect. 5. Morand. tract. un. quaest. 3. ubi adducit D. Bonaventuram, Alensem, Durandum. Imo Tannerus et Mastac. adducunt D. Thomam quaest. 5. art. 2. sed ibi loquitur de evidentia credibilitatis, ut ponderat Morand. loco citato, et Cardinalis de Lugo tom. de fide, disp. 2. sect. 1. num. 46. qui tamen dicit, priorem sententiam esse communem, et veriorem.

MEDIAM sententiam videntur secuti Becanus cap. 1. quaest. 5. Arriaga disp. 4. sect. 4. ut referam in argumentis.

FATEOR, me in D. Bonav. ubi allegatur 3. dist. 24. art. 2. quaest. 3. non invenire id, quod quaeritur hic, sed solum, posse dari fidem cum cognitione aliqua scientifica. Eam tamen sententiam videtur in Hexamor. serm. 2. et 9. indicare: sed oppositam docet locis citandis.

ASSERO cum D. Bonav. evidentiam attestantis reddere rem extra obiectum fidei.

PROBATUR a Suarez argumento S. Bonavent. 3. dist. 24. dub. 1. litt. Assensus fidei nostrae est liber, et pendet a voluntate. Ideo Rom. 10. dicitur: Non omnes credunt Evangelio. At si esset evidentia revelantis, ut clare cognosceremus, revelantem esse Deum, qui est prima Veritas infallibilis; iam intellectus necessario rei clarae assentiret: Ergo non esset assensus fidei. Minor probatur hoc Syllogismo, cui necessario assentimur. Quidquid prima Veritas revelat, est verum; sed hoc prima Veritas, ex suppositione, revelat, puta, Deum Trinum: Ergo hoc est verum.

RESPONDET Becanus, et Arriaga; obiectum fidei includere adaequate non solam revelationem, sed etiam veracitatem Dei. Iam vero Deo revelante agnito, agnoscitur clare sola evidentia revelationis, non autem veracitatis Dei, atque adeo non est evidens secundum totam rationem obiecti formalis.

AT argumentum probavit, claram esse etiam veracitatem Dei, nam cognito evidenter revelantem esse Deum; cognoscitur etiam prima Veritas. Unde in maiori assumitur: Quidquid Deus revelat, est verum:

Respondet Mastrius num. 91. non sequi in illo Syllogismo consequentiam. Ergo evidens est, Deum esse trinum. Sed: Ergo verum est; testimonium de Trinitate verum esse. Igitur evidentia est solum extrinsece, non autem in obiecto.

Contra arguit Suarez, nam idem est, verum esse hoc, et hoc ita esse; nam propositionem esse veram, nihil aliud esse, quam ita esse.

Respondet Mastrius, concedendo, ea esse idem, quando habetur cognitio de re per principia intrinseca, vel per effectus inetrinsece manantes; non vero quando cognitio habetur per principium extrinsecum attestantis. Ita concludit cum Amico, ex principiis notis in attestante, deduci conclusionem notam eodem modo.

Cardinalis de Lugo num. 9. protestatur, se non capere hanc solutionem, et merito. Contra eam arguo sic: Omnis veritas a posteriori evidens, infert consequentiam evidentem; sed haec propositio: Deus, qui est prima Veritas, cognitus evidenter dixit, Incarnationem factam: Ergo evidenter sequitur, eam esse factam: Nam non ex sola revelatione oritur haec evidentia ad modum, quo haec dictio: Pontifex aegrotas, mihi pronunciata a Tabellione, qui potest mentiri, et ita obscurum est mihi obiectum, tametsi evidens sit, illum esse Tabellionem Romae; sed in evidentia revelantis includitur veritas rei evidens, quia Deus non potest mentiri. Ex quo ruit funditus argumentum Mastrii num. 86. Potest esse evidens, testem quempiam hoc asserere, v. g. Constantinopolim incensam, et tamen manere inevidens, rem ita esse; est enim dispar ratio, ut dixi.

FIAT ergo hoc argumentum: Evidens est, omne revelatum a Deo, esse verum, quia Deus est prima Veritas: Sed evidens est, hanc esse revelationem Dei: Filius Dei est Incarnatus: Ergo evidens est, esse verum.

QUAERES: An Syllogismus constans una praemissa de fide; altera evidenti naturaliter, habeat conclusionem de fide.

RESPONDETUR, negando, nam conclusio sequitur debiliorem partem; debilior autem est veritas naturalis, quam veritas de fide. Vide Caspensem sect. 6. Valentiam puncto 2.

HANC quaestionem agunt cum SS. Doctoribus Alens. 3. p. quaest. 79. membr. 5. Albert. in 3. dist. 24. art. 5. Altisiodor. lib. 3. tract. 3. cap. 2. quaest. 2. Richard. dist. 24. quaest. 2. Durand. ibi, et alii; nec ulla est fere difficultas.

PRIMA opinio est, obiectum fidei, esse quid Incomplexum, ut Deum, Incarnationem, etc. Sic, quoad Deum, obiectum principale videtur res clara.

HUNC modum redarguit S. Bonav. quia, licet Deus in se simplex sit, tamen non creditur incomplexe, sed complexe, ut notant etiam Valentia quaest. 1. p. 2. Mastrius disp. 6. quaest. 1. art. 1. Caspensis sect. 1. num. 9. Cum igitur debeat obiectum sumi non materialiter, ut res; sed sub ea ratione, qua respicitur ab habitu, et potentia, et potentia respiciat obiectum ut complexum; ideo sic enunciandum.

SECUNDA sententia est, obiectum fidei esse circa verum complexum, non solum quia fides respicit obiectum, ut enunciatur, et potentia intellectiva nostra non capit, nisi per modum compositionis; sed etiam, quia obiicitur secundum differentiam aliquam temporis, ut: Incarnatio est facta: Iudicium non est factum. Et si dicas, mutandam fidem, dum mutantur enunciabilia temporibus diversis. Respondent Nominales, non mutari enunciata, quia est idem enunciatum verum, te cursurum, te currere, te cucurrisse pro temporum diversitate. Deinde, esto mutentur enunciabilia; tamen aiunt, non mutari Fidem.

HUNC tamen modum repulit S. Bonav. in 1. dist. 41. quaest. ult. quia enunciabile significat non solum rem, sed et modum se habendi, et cum alius sit modus, quo se habebit Iudicium; et postea, quo se habet; et deind, quo se habuit; varia est etiam enunciatio, et variatur eius veritas. Et si ob immutabilitatem rationis sunt immutabiles enunciationes fidei; erunt etiam unus articulus, quia una est ratio omnes credendi.

ASSERIT igitur S. D. obiectum fidei, ut respicitur a fideli, secundum assensum, esse complexum.

PROBATUR a S. D. primo ex D. August. de praedest. Sanctorum, cap. 2. ubi ait: Credere, esse cogitare cum assensione.

SECUNDO, quia fides respicit obiectum, ut verum, et ideo asserendum. Confirmatur, quia fides opponitur errori; at error est circa complexum, attribuendo rei id, quod non habet: Ergo.

TANDEM, si obiectum fidei esset Incomplexum, puta adventus Messiae, aut Universale Iudicium: Ergo non errarent Iudaei dicentes, se credere adventum Messiae; sed adhuc non venisse: Neque erraret, qui diceret, Iudicium iam factum esse. Advertit ergo S. D. obiectum explicitum fidei includere etiam differentias temporis, ut credatur v. g. Incarnatio iam facta, etc.

ASSERO secundo, aliquod obiectum fidei, ut res est, puta Deum, esse incomplexum. Ita D. Thom. Valentia, Caspensis, Mastrius; nec dissentit S. Bonav. est enim Deus simplicissimus in se.

PROBATUR secundo a S. D. Nam credentes olim implicite Incarnationem, non credebant necessario sub aliqua differentia temporis, sed poterant suspendere: an esset natus; vel non.

OBIICIES contra primum assertum. Spes, et Charitas sunt circa incomplexa: Ergo et fides.

RESPONDET S. D. negando consequentiam, quia Spes, et Charitas sunt affectus, ideo respiciunt res, puta beatitudinem, Deum, etc. At fides negotiatur in intellectu, componendo, dividendo, etc.

UNANIMES respondent Theologi, obiecto fidei non posse falsum subesse. Ita Sancti Doctores hic; Alens. 3. p. quaest. 79. membr. 1. Albert. 3. dist. 25. art. 3. Altisiodor. lib. 3. tract. 3. cap. 2. quaest. 3. Richardus 3. dist. 24. quaest. 3. et alii omnes apud Tanncrum disp. 1. quaest. 1. dub. 5. ubi omnia fere e S. Doct. habet.

PROBATUR a D. Bonav. primo. Illius tantum est fides in via, cuius erit visio in patria; sed visioni in patria non potest subesse falsum: Ergo.

SECUNDO. Sicut se habet Charitas ad bonum, ita Fides ad verum; sed Charitas non appetit nisi bonum: Ergo Fides nunquam facit credere, nisi verum.

Tertio. Omne, id quod cadit sub fidem, cadit sub revelationem a prima Veritate; sed nihil falsum potest cadere in primam Veritatem: Ergo neque in Fidem. Maior probatur; nam prima Veritas, ut revelans, est ratio formalis, sub qua ipsius fidei; nihil autem cadit in aliquem habitum, nisi sub ratione formali obiecti ipsius, ut neque etiam in potentiam aliquam. Nihil enim attingitur a potentia visiva, nisi sub ratione lucidi. Minor probatur a D. Bonav. Nam falsum pugnat directe cum prima veritate, et opponitur illi, sicut malum bono; et non ens enti. Hoc est praecipuum argumentum, quo caeteri fere utuntur, ut ait Valentia quaest. 1. puncto 3.

Dices, multa revelata pendent ex fide humana, v. g. authoritas Clementis X. ex eo, quod sit canonice electus. Concilium Tridentinum, quod sit canonice congregatum, et similia.

RESPONDETUR, ea pendere ex fide humana tanquam ex dispositione; At electionem esse certam, quia Matth. 16. promittitur, Ecclesiae non defuturam Dei assistentiam.

Confirmatur a S. D. Nam cognitio, cui potest subesse falsum, est potius deceptio, quam illuminatio; At fides est mentis illuminatio, ut ait D. August. lib. com. epist. fund. cap. 14.

Confirmatur secundo a S. D. nam Virtus Theologica est certior omni arte, et scientia; At scientiae non potest subesse falsum: Ergo.

PROBATUR a S. Bonav. in corpore, quia fides nostra nititur Divina cognitione; sed Deus omnia comprehendit, ita ut etiam futura contingentia certo sciat: Ergo. Hic S. Doctor, ansam arripiens a Minori tertii argumenti, definit eam quaestionem: An Deus possit decipere; quam quaestionem agit etiam in 2. dist. 37. art. 2. quaest. 1. et ex proposito quaest. 3. eam perlustrat Cano de Locis Theol.

Si etenim potest Deus decipere, non patebit nobis via ad cognoscendum hoc, vel illud infallibile; cum nequeant reduci in primam veritatem.

EST certissima assertio omnium Catholicorum, haereticum esse dicere, Deum per se, vel per alium, unquam docuisse falsum, vel de lege ordinaria posse docere. Ita admonet Valentia. Est contra Priscillianistas apud D. August. de haeres. haeresi 70.

PROBATUR primo a S. Doct. ad 3. Ioan. Qui accipit eius testimonium, signavit quia Deus verax est, et additur ad Rom. 3. Est autem Deus verax: omnis autem homo mendax. Hinc deducit ibi etiam, quemcumque loquentem verba Dei, seu nomine Dei, esse veracem, et ita non posse Deum per alium decipere.

IDEM probat S. D. ad cap. 8. Ioan. illis verbis: Qui misit me, verax est. Ibi autem solvit lepide dubium: Cur Pater dicatur Verax: At filius Veritas: Ego sum via, veritas, et vita. Ioan. 14. Et cantat Ecclesia in officio Sanctissimae Trinit. Verax Pater, Veritas filius. Movit hoc dubium S. August. tract. 30. in Ioan. Cum enim Veritas dicat quid amplius quam Verax, sicuti Pietas plus dicit, quam Pius; pius enim dicitur a pietate non e contra: Ergo veritas debuit appropriari Patri, a quo est Filius.

RESPONDET S. Bonav. ex D. August. Patrem esse veracem, quia dixit Verbum verum, quod est Veritas. Itaque non participatione dicitur Verax.

Idem ostendit S. D. ad 14. Ioan. illis verbis Christi: Ego sum via, veritas, et vita, et affert expositionem Chrysost. homil. 27. et D. August. tract. 69. et serm. 54. de verbis Domini. Id ostendit etiam ad 16. Lucae ex Psalmo 116. Veritas Domini manet in aeternum, et Psalm. 118. In generationem, et generationem veritas tua, et de veritate mediata: Qui autem facit veritatem, venit ad lucem, ut manifestentur opera eius, quia in Deo sunt facta. Ioan. 3. et cap. 8. Si manseritis in sermone, cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos.

PROBATUR secundo. Quidquid Deus potest facere, habet exemplar in Deo; sed enunciatio falsa, ut falsa, non habet exemplar in Deo: Ergo. Minor probatur; Nam veritas est ratio exemplandi.

PROBATUR tertio a S. D. Sicut se habet bonitas ad malitiam, sic se habet veritas ad falsitatem; sed a summa bonitate nullo modo potest esse malitia: Ergo a summa veritate non potest esse falsitas. Hoc argumentum est a proportione; nam culpa magis Deo repugnat, tametsi Enti perfectissimo utrumque intrinsece repugnet, ut advertit S. Doctor. in corpore.

PROBATUR quarto a S. Doctore. Verum, et Ens convertuntur: Sed non potest a Deo esse aliquid, quod non sit ens: Ergo neque potest esse, quod non sit verum: Sed enunciatio falsa dicit privationem veri: Ergo.

PROBATUR quinto. Si potest dicere falsum; vel hoc ignoranter, vel scienter; Non ignoranter, quia Deus est infinitae sapientiae; Neque scienter, quia sic mentiretur; At dicere, Deum mentiri, est prophanum, et impium contra Scripturam, et Patres. Ergo: Subsumptum probatur. Num. 23. Non est Deus quasi homo, ut mentiatur. Psal. 5. Perdes omnes, qui loquuntur mendacium.

Idem conclamant SS. Athan. lib. de Incarn. Verbi. Chrysost. homil. in Symbolum Apostolorum, Cyrill. Alex. lib. 2. in Ioan. cap. 69. Ambros. lib. 6. epistolarum, epistola 57. ubi affert id Numer. 23. et Hebr. 6. Impossibile est mentiri Deum. D. August. 22. de civit. cap. 25. et lib. 1. de Symbolo ad Cathec. cap. 1. Anselm. lib. 1. Cur Deus homo, cap. 22. Eos refert Valentia.

Ex his Patribus eruit S. Bonav. argumentum. Id, quod dicit imperfectionem, est Deo impossibile; At mendacium dicit imperfectionem; similiter et deceptio per falsitatem; dicit enim carentiam veritatis: Ergo. Hoc est ad litteram argumentum horum Patrum, qui ex omnipotentia Dei imo colligunt, eum non posse mentiri; quia mentiri, est deficere, non autem posse.

OBIICIES primo aliquas Scripturas verbis pugnantes. Exod. 20. Ego sum Deus fortis, et Zelotes, puniens peccata Patrum in filios usque ad quartam generationem. Et tamen Ezech. 18. dicitur: Filius non portabit iniquitatem Patris.

ITEM Iob. 1. dicitur: In omnibus his non peccavit Iob, neque stultum aliquid contra Deum locutus est. Cuius contrarium significat Iob 39. et 42. Similiter cap. 7. ait: Peccavi, quid faciam tibi; At cap. 27. Neque enim reprehendit me cor meum.

RESPONDET S. D. haec non implicare, et ad id Exodi respondet, sermone de decem praeceptis, Deum punire temporalibus incommodis; (nam, quoad haec, Filius est pars Patris) non autem poenis aeternis, et hoc sensu loquitur Ezechiël.

Ad loca Iob dico, eum peccasse leviter, cap. 7. non graviter cap. 37. et cap. 39. et 42. insipienter locutum se fatetur; non tamen peccasse. Vide D. Gregorium lib. 32. Moral. cap. 1.

OBIICIUNT secundo Scripturas, in quibus videtur Deus decepisse, quas refert late Melchior Cano lib. 2. de locis, cap. 2. Genes. 22. Abraham dixit: Expectate hic Ego et puer, postquam adoraverimus, revertemur; et tamen volebat immolare filium. Locutum autem divino instinctu, asserit Ambr. lib. 1. de Abraham, cap. 8.

RESPONDET S. D. 3. dist. 38. quaest. 2. Abraham non esse mentitum, quia putabat, filium immolatum resuscitandum, ut dicitur Hebr. 11. et ideo reversurum. Ita exponit D. August. serm. 71. et 72. de tempore. Eos sequuntur Gabriel 3. dist. 30. Carthus. in eum locum Valentia loc. cit.

OPPONUNT Genes. 27. ubi Iacob mentitus est. Ego sum Esau, quae tamen instinctu Dei dixit, ut docet Innocentius Papa, cap. Gaudemus extra, de divortiis.

RESPONDET S. D. 3. dist. 38. dub. 4. litt. Iacob verum dixisse; nam erat Esau non quidem persona, sed electione ad primogenituram, de quo instructus erat a matre, quae edocta erat, Maiorem serviturum minori Genes. 25. Neque etiam vestitu decepit, sed mysteria signavit. Ita cum D. August. contra mendacium cap. 10. Ambrosio de Iacob. Sequuntur Cano, Valentia, et alii. Vide ad ea loca Pererium, et Ribetam ad cap. 11. Hebr.

OBIICIUNT id Isa. 38. et 4. Reg. 20. ubi Dominus per Isaiam nunciavit Ezechiae mortem; nec tamen mortuus est. Sic et Niniue non est subversa, Ionae 2.

HUIC, et similibus respondi p. 1. tract. 1. disp. 8. quaest. 1. ex D Bonav. lib. 1. compend. Theolog. verit. cap. 19. Ezechiam moriturum secundum causas naturales, sed Deus eum miraculo liberavit. Sic et Niniue secundum demerita erat destruenda, liberata tamen ob poenitentiam, quam si non fecisset, periisset.

OBIICIUNT etiam id 3. Reg. 22. ubi ait Dominus: Quis decipiet Achab? et prodiit Spiritus nequam, qui suscepit decipiendos omnes prophetas. Et Dominus: Egredere, et fac ita. Et subdit propheta: Ecce dedit Dominus spiritum mendacem in ore omnium prophetarum.

RESPONDET S. Doct. in 2. dist. 10. dub. 1. et dist. 27. art. 2. quaest. 1. ad argumenta, illis verbis non signari praeceptum Dei, sed permissionem, quae saepe in Scripturis eodem modo dicendi explicatur, quo et praeceptum, ut Ioan. 13. Quod facis, fac citius, de quo vide S. Bonav. ibi, ubi alias expositiones affert. Eodem responso nituntur Morandus, Cano, Valentia, et reliqui.

ASSERO consequenter secundo, nulla potentia Deum posse docere falsum. Est contra Gabrielem 3. dist. 38. quaest. unica Aliacum p quaest. 12. Hybernicum, et Adamum, quos refert Gregorius primo, dist. 42. quaest. 2. est vero communis Theologorum.

PROBATUR primo. Hebr. 6. ubi ait: Impossibile est mentiri Deum, quod probant rationes omnes S. Bonav. sumptae ex natura Dei, et cum Sanctis Patribus roboratae; Illi enim propterea negant, posse Deum mentiri, quia haec est imperfectio repugnans simpliciter naturae, seu perfectioni Divinae.

Hinc arguit S. Doct. is, de quo omnis perfectio simpliciter est asserenda, et authoritas, atque omnis imperfectio neganda, non potest capere imperfectionem mentiendi: Sed Deus habet summam perfectionem, et authoritatem ad persuadendum: Ergo ei repugnat mentiri.

PROBATUR alia ratione S Doct. in corpore ex consequentia culpae. Certum est, Deum non posse esse authorem culpae. Certum est etiam, culpam esse nobis gravissimam, nisi credamus firmissime omnia a Deo revelata de fide; nam de eis dubitare, est haeresis, vel saltem culpa mortalis; negare vero, est haeresis aperta. At si Deus posset mentiri, non teneremur firmiter credere revelata a Deo; imo possemus iuste semper dubitare: an Deus voluerit mentiri, seu nos deciperet: Ergo. Probatur, hoc consequi, non enim possemus certificari de natura Dei ex hypothesi, quod non repugnat ei mentiri; Neque ex lege ordinaria, quia si potest mentiri, non sumus certi: an in aliquo mentiri voluerit: Ergo. Itaque non reduceretur nostra credulitas in radicem solidam veracitatis Dei, ut advertit Morandus. Hoc est germanum Seraphici argumentum, si penitus pensitetur, quod tanti ponderis est apud Valentiam, ut nil ad persuadendum desideretur. Neque enim argumentum Seraphici est absolute a sola proportione deceptionis cum culpa; ut sicuti non potest Deus peccare, ita nequeat decipere; nam peccare est gravius, quam dicto alium decipere, ut ipse S. Doct. advertit; Sed ex consequentia inducente culpam. Propter haec censetur assertio de fide a Morando T. VII. quaest. 2. Pasqualigo disp. 31. sect. 1. et aliis.

PRIMA opinio negat, posse simul de eodem esse scientiam, et fidem. Ita D. Thom. hic, ubi omnes Thomistae, ut videre est apud Complutenses disp. 20. Logica, quaest. 4. Pasqualigo disp. 33. sect. 2. et 3. citatur a Valentia etiam Scotus 3. dist. 24. quaest. unic. §. ad quaest. et §. sed si aliter.

SECUNDA sententia est assertiva, Ita D. Bonavent. hic, Alens. 3. p. quaest. 79. memb. 3. Albertus 3. dist. 24. art. 9. Valentia disp. 1. quaest. 1. p. 4. Suarez 3. p. Tom. 2. disp. 19. sect. 2. Vasquez p. p. disp. 4. Caspens. Tract. 15. disp. 7. sect. 10. Tannerus disp. 1. quaest. 1. num. 169. Morandus Tract. unic. quaest. 3. sequuntur Coninch, Arriaga, Amicus, De Lugo, et alii apud Mastrium disp. 6. quaest. 4. et Tannerum supra.

TERTIA sententia media tenet, fidem actualem cum scientia actuali esse non posse; sed tamen habitualem. Est communis Scotistarum cum Scoto 3. dist. 24. quaest. unic. apud Mastrium. Aliqui tamen dicunt, de potentia Dei absoluta posse esse simul fidem, et scientiam actualem. Ita Poncius disp. 22. Log. quaest. 2. Oppositum tamen tenent non modo authores primae sententiae, sed etiam communiter Scotistae.

ASSERO primo, posse de eodem esse habitum fidei, et scientiae in ordine ad actus.

PROBATUR primo a D. Bonavent. ex quibusdam Scripturae locis, quibus proponuntur credenda, quae cadunt sub scientiam, ut: quod Deus sit. Hebr. 11. Credere enim oportet accedentem ad Deum, quia est. Rom. 4. Abraham fide tenuit Deum stare promissis, et Genes. 1. et in Symbolis proponitur, Deum credendum esse unum, esseque Creatorem coeli, et terrae. Et Exodi 20. et Deuterr. 6. proponitur, fide credendum, esse unum Deum. At vero haec demonstrari possunt, ut ostendi p. p. Tract. 1. in disputationibus de Existentia Dei, de unitate, et Tract. 3. de Creatione. Haec urget Tannerus et alii.

RESPONDENT Thomistae, habitum fidei in eruditis, seu peritis harum demonstrationum, non manere ad actus, circa haec obiecta eliciendos; sed manere tantum materialiter.

CONTRA, quia sic esset deterior conditio scientium, quam idiotarum, ut infert Valentia, et Tannerus num. 171. Deinde Patres omnibus, etiam sapientibus, hos articulos proponunt credendos: Cyrillus Hierosol. cathec. 6. Chrysost. homil. 2. in Symb. Apostolorum. Augustinus L. de fide, et Symb. cap. 1. et Lib. 4. de civit. cap. 20. apud Valentiam.

QUOD vero ille habitus habeat suum actum, probatur a S. Doctore in corpore, contra tertiam sententiam, quam refert: Deus, et natura nil frustra faciunt; sed dat sapientibus habitum fidei, etiam quod ad cognita ab eis scientifice, neque potentia est impedita; Ergo quod ad ea habet suos actus.

CONFIRMATUR a S. Doctore; quia non opponuntur isti habitus, cum sint ex diversis motivis convincentes, et habitus scientiae firmetur in certitudine a fide, quae habet firmiorem propheticum sermonem, ut ait D. Petrus. Deinde, quia habitus scientiae imperfecte instruit; nam non ostendit perfecte, Dei unitatem esse posse in pluribus suppositis.

MASTRIUS num. 132. e Soto in primo, dist. 2. q. 3. dicit, proponi nobis fide credenda etiam aliqua nota, ut, Deum esse: Nam haec debent communitati hominum tradi, tum ob negligentiam hominum in quaerenda veritate; tum propter imbecillitatem intellectus, et propter periculum inquirentium veritatem demonstrationibus, qui multa falsa permiscet, ut ait D. Augustinus 18. de civitate, cap. 41. et constat ex philosophis errantibus. Fuit igitur necessaria authoritas ad perfectam certitudinem; nam motivum fidei saepe supplet defectum nostri intellectus, ut docet etiam D. Bonavent. quaestione hac, in fine corporis.

HAEC tamen Seraphici doctrina, quoad hanc rem nil mihi obest; Nam hinc potius arguo contra Mastrium ex D. Bonavent. argumento secundo. Quando unus actus ordinatur ad alium perficiendum, non repugnat, sic qui cognovit per demonstrationem a posteriori, potest, manente eadem cognitione, idem cognoscere demonstratione a priori; et haec notitia non tollit praecedentem, quia e diverso motivo oritur, sicut cognitio intellectiva superveniens sensitivae, non hanc destruit; Sed ita se habet per te cognitio fidei superveniens cognitioni actuali demonstrativae: Ergo possunt esse simul. Totum argumentum est Mastrii hic, et ita repugnat suo secundo asserto.

QUARE validissimum est argumentum S. Bonav. in corpore, quo utuntur Suarez, Amicus, Casp. et alii, nullam hic reperiri implicantiam; quia evidentia illa, et inevidentia non repugnant; nam evidentia scientiae est talis, ut possit augeri certitudine fidei ex authoritate; atque adeo se iuvant, ut infert S. D. et Amicus. Ex his habes, posse dari actus fidei, et scientiae de eodem obiecto.

ASSERO secundo, non posse dari visionem intellectivam, et fidem de eodem.

PROBATUR a S. Doctor in corpore, et ad 2. ex prima Cor. 13. Videmus nunc per speculum in aenigmate. Cum autem venerit quod perfectum est, evacuabitur, quod ex parte est. Tunc sic: Ea, quae se expellunt, nequeunt stare simul: Talis est visio patriae, quae pellit fidem; Ergo.

RESPONDET Mastrius num. 110. hoc esse commune etiam intellectivae cognitioni viz. Contra; nam sequeretur, habitum fidei evacuari ab habitu scientiae viz. Probatur sequela. Ea, quae eodem gradu opponuntur, eodem gradu se excludunt; sed habitus fidei, et scientiae viz eodem modo per te, eodemque gradu opponuntur, sicut habitus fidei cum visione Dei: Ergo sicuti fides evacuatur per visionem, quod ad habitum, ita evacuabitur per habitum scientiae, contra tuum primum assertum. Porro evacuari habitum fidei in patria, constat ex Apostolo loco cit. ubi de habitibus loquitur.

ASSERO tertio, neque per Dei potentiam posse stare visionem claram patriae cum fide. Ita S. Bonav. quem sequuntur omnes Thomistae, et fere Scotistae: E recentibus. Lugo disp. 2. sect. 2. Turrianus disp. 8. dub. 5. et alii contra torrentem Recentiorum, Suarez, Coninch, Granadum, Amicum, Arriagam, Hurtadum, et alios apud Mastrium art. 2 quaest. quarta.

PROBATUR primo a multis argumento D. Bonavent. 2. dist. 24. dub 1. quod attuli quaest. 2. ad finem. De ratione assensus fidei est, ut sit liber, ut dicitur Rom. 10. Non omnes credunt Evangelio. Sic etiam Marci 16. Ioan. 12. Act. 20. legitur; et colligitur e Concil. Araus. 2. can. 5. Trident. sess. 6. cap. 6. sed assensus liber non stat cum assensu necessario simpliciter. Ita et D. Thom. quaest. 1. art. 4.

Respondet Mastrius, assensum necessarium e motivo scientiae, non excludere liberum e motivo fidei.

Contra primo ad hominem: Non potest idem effectus esse a duabus causis adaequatis, maxime oppositis apud Scotum. Assensus exhibitus Evangelio, nobis obiecto, est adaequate a visione beata immutabiliter necessitante, et clarissima. Ergo nequit produci a fide, quae est contingenter libera, et obscura mutabiliter. Est argumentum Apostoli 1. Cor. 15. Hebr. 11. ut ostendi quaest. 1. et 2. et confirmabitur quaest. 6. ad 4.

Contra secundo ex D. Bonav. hic, quia motivum fidei non potest habere vim ad libere movendum intellectum in praesentia evidentiae, et visionis, moventis necessario, ut ait Mastrius num. 111. et 117. et hoc etiam de potentia absoluta, ut fatetur num. 126. et advertit Card. Lugo disp. 2. num. 81. Est enim essentialis repugnantia; ideo stantibus formis non est separabilis. Hinc ruit responsio Tanneri num. 176. hanc repugnantiam esse tantum moralem, et decentiae.

Probatur secundo assertio a D. Bonav. disp. 31. art. 2. Quandocunque tollitur obiectum essentiale, tollitur et habitus: Sed in patria tollitur obiectum essentiale fidei, nempe obscuritas, quae in definitione Apostoli ponitur Hebr. 11. Ergo. Confirmatur: nam posita evidentia patriae, non manet amplius motivum fidei ex mera revelatione ad movendum intellectum; et advenit repugnantia essentialis; ut monet Cardinalis de Lugo disp. 2. num. 81.

Respondet Arriaga, posse intellectum ex evidentia assentiri in patria illi obiecto, et tamen relinquere fidei aliud motivum; sic potest ob plures evidentias eidem assentiri.

Contra: Esto ob plures evidentias possit intellectus eidem assentiri; tamen, si semel clarissime assentietur, non potest amplius ex motivo obscuro esse liber ad assentiendum.

Neque dicat Amicus, posse Deum, suo testimonio summe intellectum movere super omnem certitudinem; nam, si semel testimonium Dei visi moverit, non relinquitur locus assensui libero ob testimonium Dei obscurum.

Non est tamen eadem ratio de assensu abstractivo; Nam, ut ait Card. de Lugo, cognitioni abstractivae adhuc relinquitur locus maioris claritatis, ut docet S. Bonav. in corpore contra Mastrium num. 129.

Probatur tertio a D. Bonav. ea dist. 31. loc. cit. ad ultimum, argumento, quo nititur Vulpes disp. 28. art. 2. Ita se habet Lumen fidei ad lumen gloriae; sicut Sol ad noctilucam; sed lumen solis obruit lumen noctilucae, nec relinquit, quod appareat. Profecto dum video Solem; et mihi aliquis Astrologus dicat: Sol lucet; non moveor ullo pacto illius dicto, etiamsi sciam, eum Astrologum non posse errare.

Obiicies primo contra primum assertum. Sicut se habet Charitas ad suum obiectum, ita Fides ad suum; sed Charitas non compatitur secum amorem creaturae super omnia: Ergo nec fides obiectum scientiae.

Respondet S. Bonav. non ita opponi verum ex scientiae motivo, et verum ex revelatione, sicut amor Dei, et amor libidinosus; nam hi sunt oppositi: At illae duae notitiae se habent ut perficiens, et perfectum, et cum ex diversis motivis convincant, non summis; neque opponuntur; Fides enim ex obscuris sane credit; sed scientia naturalis non omnino evacuat obscuritatem mysterii, esto habeat in suo genere evidentiam. Unde actus fidei dat principalem assensum, et scientia minus principalem. Ideo dixere illi Samaritae Ioan. 4. Iam non propter verbum tuum credimus, idest ob notitiam humanam, sed ex fide in Christo attestante.

Obiicies secundo. Visio patriae fidem evacuat, prima Cor. 13. Ergo et scientia nostra.

Respondet S. Doct. negando Consequentiam: Nam visio excludit omnem latentiam, non sic scientia naturalis.

Obiicies tertio. Fidei assensus est liber Rom. 10. at scientiae assensus est necessarius, maxime in primis principiis; non enim negare potes, triangulum habere tres angulos, aequales duobus rectis.

Respondet S. Doct. in scientia aliquid Dei latere, cui addit Fides; puta, quod Deus sit ea infinita perfectione simpliciter, quam tract. primo, q. 1. Exposui. Quod sit Trinitas; unde illico incipit: Credo in Deum Patrem, etc.

Obiicies quarto. Idem nequit esse super rationem, et sub ea: Scientia rationi subiacet; fides excedit: Ergo.

Respondet S. Bonav. non implicare aliquod obiectum ex uno capite esse sub rationibus; ex alio vero, supra rationes; tale est obiectum fidei, quod secundum aliquid subiicitur rationi, ut: quod Deus sit; attamen est supra rationem, quod sit ita perfectus, ut sit Trinus personis, quod una persona sit incarnata, etc. Sane Apostolus merito ait: Stultam fecit Deus sapientiam huius saeculi, nam sine fide est insana.

Obiicies contra ultimum assertum cum Poncio: Non magis repugnat fides, et visio, quam duo corpora in eodem loco, vel calor, et frigus ut octo, in eodem subiecto; Sed haec per Dei potentiam stare simul possunt: Ergo.

Respondetur ex D. Bonav. loc. cit. hoc magis repugnare; quia repugnat secundum intrinsecum essentiae, quia formale obiecti visionis destruit formale fidei: At calor, et frigus opponuntur solum secundum contrarietatem in subiecto, quae potest a Deo superari, ut ait Mastrius.

VERA sententia est negativa. Ita D. Bonav. quem sequuntur omnes Scotistae, et Thomistae communiter. Et ex recentioribus Card. de Lugo disp. 2. sect. 2. Turrian. disp. 8. dub. 5. Pasqualigo disp. 33. sect. 1.

OPPOSITUM tamen tenent Valentia p. 4. col. 62. ubi ait, sine causa Bonaventuram id negare; Tanner. quaest. 1. disp. 6. Morand. quaest. 3. et alii plurimi apud Mastrium disp. 6. quaest. 4. art. 2.

ASSERO cum D. Bonav. non posse haberi Fidem de rebus, quae videntur hic clare.

Probatur primo a S. Doct. ex PP. D. Aug. ad 14. Ioan. ad ea verba: Vado parare vobis locum. Eat ne videatur; lateat ut credatur, et tract. 40. in Ioan. Fides est credere, quod non vides. Et lib. 2. qq. Euang. cap. 39. Fides est virtus, qua creduntur, quae non videntur.

Ex D. Gregorio homil. 36. in Euang. Quae videntur, fidem non habent, sed agnitionem. Et Chrysost. homil. 21. ad Hebr. ait: Eos perdere velle fidem, qui credita volunt videre. Idem sentiunt communiter Sancti, ut refert S. Doct. quaest. 3. in corpore.

Probatur secundo a S. Doct. Fides in patria evacuabitur, ut colligitur ex prima Corinth. 13. sed visio corporalis ita manifestat Christi Humanitatem, sicut visio spiritualis in patria Deitatem: Ergo sicut fides Divinitatis non potest esse circa visa in patria, ita nec fides humanitatis in via visae. Hinc gratis negant paritatem, ut notat Mastrius n. 110. hac ratione usus.

PROBATUR tertio a S. Doct. credere est liberum Rom. 10. At credere, quod video, est penitus necessarium.

PROBATUR quarto in corpore. Id, quod repugnat essentiae fidei, non potest stare cum fide: Sed sensibilis visio repugnat: Ergo. Minor probatur; nam ex Apostolo loc. cit. Fides est cognitio obscura, et nunc AEnigmatica: at Visio est clarissima; haec autem sunt contradictoria. Hoc argumento utuntur Scotistae, et Thomistae.

Nec valet responsio, haec non esse contradictoria, quia ex diversis motivis. Contra enim tam resistit argumentum, quia ex intrinseco formali obiectum Fidei debet esse obscurum; unde adveniente visione non habet amplius obscurum, de quo fidem praestet revelanti; et ratio formalis unius, idest scientiae, destruit rationem formalem obiecti Fidei. Neque differunt secundum perfectum, et imperfectum, ut putant adversarii; sed differunt secundum essentialia eorum, positivum, scilicet et privativum; ex quo deducit Card. de Lugo disp. 2. num. 81. quod, cum haec repugnantia sit formalis intrinseca, convincit, non posse, etiam per Dei potentiam, stare visionem, et Fidem. Inanis etiam est responsio Valentiae, fidem esse de non visis per fidem ipsam; nam, ut ait Mastrius num. 109. ridicule locuti essent Patres, et Scripturae, et sensus esset nullum videre per actum fidei. Fallitur et Tanner. num. 176. negans, haec repugnare.

OBIICIES primo Ioan. 20. dicitur: Quia vidisti me Thoma, credidisti; ergo de hoc habuit fidem, et visionem.

RESPONDENT D. Bonav. et Scotus ex D. Gregorio homil. 26. in Euang. quod: Thomas aliud vidit, et aliud credidit; Vidit hominem, et Deum credidit. Eadem est responsio D. August. tract. 79. in Ioannem.

INSTAT Arriaga, hanc expositionem non esse textui consonam. Primo, quia Christus non est locutus aequivoce, sed de eodem, de quo dixit: Vidisti, dixit et credidisti. Deinde, si quod non vidit, credidit: Ergo non habuit minus meritum, quam alii, qui, non videntes, crediderunt, quos tamen ibi Christus praefert Thomae. Tertio, quia ibi Thomas nil credidit de Divinitate, sed de Resurrectione, de qua dubitabat, quam tamen videbat non minus, quam ego video Petrum praesentem; et tamen vos negatis, visionem cum fide stare.

ENIM vero frivola haec sunt contra Patrum expositionem; Neque vero Christus aequivoce locutus est, sed cum mysterio, ut sensus sit: Quia vidisti me a mortuis suscitatum, credidisti Deum, cum purus homo non valeat seipsum suscitare. Iam sicuti me audisti: Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi eam, ita nunc vidisti, et ideo credis Deum. Vide S. Bonaventuram sermone de S. Thoma.

Ex quo ruit secunda oppositio: Sensus enim est, plus meriti esse eorum, qui, nec me viderunt suscitatum, et crediderunt, absque miraculo hoc, me esse Deum.

AD tertium dico, Thomam confessum: Dominus meus, et Deus meus. De divinitate enim dubitavit, dum mortuum vidit; neque credidit, donec vidit suscitatum.

OBIICIES secundo Prima Ioan. primo: Quod vidimus, et manus nostrae contrectaverunt de Verbo vitae; At Apostoli habebant de eodem Christo etiam fidem.

RESPONDET D. Bonav. Apostolos habuisse fidem de mysteriis visis; nam tametsi viderent hominem mori; credebant tamen illum Deum. Itaque habuere fidem de Hac persona, ut est Deus. Hanc expositionem Mastrius num. 133. praefert Scotice.

OBIICIES tertio. B. Virgo sensibili experimento novit, se concepisse de Spiritu Sancto, et tamen credidit; Ideo Elisabeth ait: Beata, quae credidisti, etc.

RESPONDET S. Bonav. Beatam Virginem sensisse, se concepisse sine viro; attamen non sensisse, se concepisse filium Dei. Sic respondet et Mastrius.

OBIICIES quarto. Sequeretur, peioris conditionis esse doctos, et qui viderunt, ut Apostolos.

RESPONDETUR cum D. Bonav. eos, qui viderunt, aliquid aliud credidisse.

MASTRIUS respondet ex D. Bonav. quaest. 3. negando sequelam, quoad sapientes, qui de eodem habent scientiam, quia illi non cognovere perfecte per scientias, Deum esse, esseque unum, aut infinitum simpliciter esse in tribus personis, unde eguere lumine fidei, sine quo Philosophi errarunt. Hoc responsum ait, esse conforme doctrinae Scoti; unde patet, quomodo et docti actus supernaturales fidei exerceant.

ENIM vero non recordatur, se dixisse in primo asserto num. 108. non posse actus fidei, et scientiae simul esse de eadem conclusione in eodem intellectu. Quare abutitur doctrina S. Bonaventurae.

FERMISSIME igitur probata est nostra assertio. Confirmatur argumento S. Bonav. principali in corpore, quo utuntur Suarez disp. 3 sect. 9. Coninch. disp. 11. dub. 1. Lugo disp. 2. sect. 2. Vasquez disp. 53. et 62. Mastrius num. 115. ubi docet esse firmam rationem; nam visio clara ita rapit assensum, ut non modo libertati ad fidem necessariae negetur locus; sed neque remaneat motivum assensus; sic, dum video Solem, quantumvis aliquis dicat mihi, diem esse, etiamsi is esset Angelus; non credo ex authoritate, sed quia video. Rationem reddunt Coninch. et Suarez; quia cum actuatus sit intellectus formali assensu perfectissimo, non relinquitur alteri formae assentiendi locus.

SED contra arguunt: nam Beati habent cognitionem intuitivam creaturarum, et tamen possunt habere etiam abstractivam. Idem de anima Christi sanctissima aiunt Theologi.

RESPONDET Mastrius e Scoto ad 3. rationem esse, quia medium fidei, a medio visionis impeditur, ne moveat, redditurque insufficiens ad movendum in praesentia eius: medium enim fidei non habet virtutem ad movendum, nisi quando indiget intellectus illo, ed quod aliunde veritatem non habeat. Idem respondet Lugo.

SED eadem difficultas incurritur, quam Suarezio opposuerunt, quia visio clara creaturarum in Deo suum patitur abstractivum.

RATIO igitur est, quam affert S. Doct. in corpore, quia intrinsece opponuntur formaliter, unde obiecto clare viso, implicat versari fidem circa illud, quia intrinsece est aenigmatica, vel saltem obscura, et obscurum exigit obiectum.

An articuli FIDEI sint evidenter credibiles.

HANC quaestionem satis tractavi p. 1 tract. 1. disp. 1. quaest 9. cum D. Bonav. sermonibus Hexaëmer. praecipue §. 9. et 10. et in opusculo: Principium Scripturae.

Testimonia Dei credibilia sunt nimis, ut clamat Psal. 92. De quibus argumentis vide etiam Valentiam disput. 1. quaest. 1. p. 4. Scotum quaest. 2. Proleg. sent. et Scotistas. Medinam tract. de fide Poncium disp. 28.

PRAECIPVUM argumentum sumitur e Christi praestantia, quo nititur Valentia disp. 17. eruto e D. Bonav. p. prima stimuli Divini amoris, cap. 6. Si Christus falso voluisset sibi nomen, ac dignitatem filii Dei arrogare; profecto insane, et perperam fecisset; nec Deus tot miraculis eius dicta confirmasset, et adversarii in dictis eius insipientias, et errores invenissent, quod non potuere. At celebres sunt etiam apud exteros, eius innocentia, sapientia, et prophetiae, miracula, etc. efficacia sermonum, etc.

SECUNDUM est prophetiarum multitudo de nostra fide.

TERTIUM est firmitas Ecclesiae inter tot tempestates.

QUARTUM est victoria de tot sapientibus, et Tyrannis.

QUINTUM est testificantium notitia, eorumque fama praeclara.

SEXTUM, tot Martyrum mira constantia.

SEPTIMUM, testificantium concordia tot terrarum dissitis partibus; totque diversis temporibus.

OCTAUUM est inconcussa firmitas eorum, quae fides docet.

NONUM, ineptiae, et absurda tot adversantium sectarum.

DECIMUM, fructus, qui ex hac legis sanctitate exuberant.

UNDECIMUM, testimonium alienorum.

DVODECIMUM, Exitus infelix persequentium Ecclesiam. Vide ibi, et quae addam quaest. 11.

An credibilia recte per articulos sint disposita.

D. Thomas, articulum, ait nominari a ἄρθρον, quod significat coaptationem partium ad motum: Id agnoscit etiam S. Bonav. quaest. 1. art. 3. Calepinus vero a nomine artus sumpsit, eo quod sit particula, in quam resolvuntur artus, seu membra corporis, dicitur vero articulus ab arctando, quod active, et passive applicitum est mysteriis credibilibus: Passive quidem; quia est quid arctatum, et sicuti nodi in corpore, sunt partes in quas artus, seu membra resolvuntur; ita articuli sunt veluti prima principia, in quae resolvuntur partes totius habitus Fidei: Active vero, quia arctant ad credendum.

HINC colligit S. Bonav. articulos fidei esse prima principia in fide, in quae resolvuntur omnia obiecta credibilia ad modum, quo articuli in corpore sunt, in quos resolvuntur membra, etiam minuta digitorum; et sicuti in scientiis, et actibus prima principia sunt, in quae resolvuntur conclusiones, nec illa resolvuntur in alia, ut notat etiam Caspens. disp. 1. sect. 12. Itidem sunt primo distinguentes obiectum credibile ad modum, quo articuli in Grammaticis distinguunt genera, et casus. Et in Rhetoricis vocatur articulos distinctio, quae fit in scientia, et prolatione. Quoniam igitur scientiae, et artes sunt Theologiae ancillae, ut egregie demonstrat S. Bonav. opusc. De reductione artium ad Theologiam, ideo accepit nomen articuli ad significanda prima capita, et principia, in quae omnia credita resolvuntur, quae dicuntur obiectum fidei. Hinc S. Doctor laudat definitionem articuli, traditam a Richardo Victorino: Articulus est veritas indivisibilis de Deo, arctans nos ad credendum. Dicitur veritas indivisibilis, quia ultimo credita resolvuntur in articulos, resolutio enim stat ad indivisibile. Dicitur arctans, etc. arctat enim, ut regula directiva ad omnia credibilia. Vide Caspensem, Cardinalem de Lugo, Morandum, et alios consentientes.

OBIICIT sibi contra hanc definitionem S. Doct. primo, quia articulus est propositio divisibilis.

RESPONDET, esse indivisibilem formaliter, quia non dividitur in alios articulos, ut credibiles.

OBIICIT secundo. Si articulus est veritas indivisibilis. Ergo est unus articulus, quia una est veritas. Deinde veritas est Deus: Ergo non est de Deo.

RESPONDET S. Doct. articulum esse veritatem, prout comparatur ad aliquid de Deo asserendum, ut esse Deum unum; esse Trinitatem, etc. et ita Deus est subiectum harum veritatum.

OBIICIT tertio. Inter articulos sunt aliqui, qui non sunt de Deo, ut Resurrectio carnis. Respondetur, carnis resurrectionem esse de virtute Divina.

OBIICIT quarto. Quia articuli fidei non convincunt rationibus: Ergo non arctant ad credendum. RESPONDET, arctare fideles illuminatos ex authoritate revelantis; arctant vero non cogendo; sed omnem tollendo ambiguitatem: arctant etiam obligando; et restringendo, et resolvendo in principia distincta obiectum fidei.

Mox S. Doct. quaest. 2. tradit aliam definitionem Articuli ex D. Isidoro. Articulus est perceptio Divinae veritatis, tendens in ipsam. Sic autem declarat: Dicitur perceptio Divinae veritatis causaliter, quia est id, quo primas fidei veritates percipimus. Dicitur tendens in ipsum Deum, quo ostendit fidem dirigere voluntatem in Deum, in quem excitamur fidei articulis. Ex quo deducit S. Doct. definiti articulum, prout est obiectum fidei formatae.

HAC expositione ruunt oppositiones, quae contra hanc definitionem fiunt. Vide S. Bonav.

ORDO credibilium in Symbolo habetur. Significat autem Symbolum iudicium, sive notam, qua alii ab aliis dignosci queant, et collationem plurium in unum, ut notat D. Bonav. disp. 25. quaest. 1. dicitur enim Symbolum a Syn, quod est simul; et bole, quod est sententia; unde Symbolum est plurium sententia, constituta e pluribus articulis, quibus fideles ab infidelibus, veluti tessera, secernuntur, ut advertit etiam Valentia disp. 1. quaest. 1. p. 5. ex Ruffino in expositione Symboli, et Cassiano lib. 6. de Incarn. ad Leonem P. Vide etiam Tannerum disp. 8.

TRIPLEX autem Symbolum existit in Ecclesia, ut notat D. Bonav. ad 5. quaest. cit. Primum est Apostolorum, quod recitatur in officio. Hoc vero a duodecim Apostolis compositum asserunt communiter Patres veteres; Clemens I. epist. 1. Irenaeus lib. 1. cap. 2. Tertullianus in praescriptionibus, Ambros. epist. 81. Ruffinus in expositione, Hieron. epist. ad Pammach. et de erroribus Ioan. Hierosol. Chrysost. homil. 1. et 2. in Symb. August. serm. 115. et 180. de tempore, Leo serm. 11. de Passione Domini, et epist. 13. ad Pulcheriam, et cum eis S. Bonav. et alii.

Addit S. Doct. cum August. et Leone supra, singulos Apostolos apposuisse unum articulum.

SECUNDUM Symbolum est Athanasii, quod, ut ait S. Doct. fuit contextum praecipue contra Arium. Est autem illud, quod recitatur in Hora prima Dominicae. Ita testantur SS. August. in Psalm. 120. in enchir. cap. 36. et lib. 5. de Trinitate, cap. 8. et epist. 174. et serm. 195. de Tempore. Et S. Gregorius Nazianzenus de laudibus Athanasii, et quod caput est, universa Ecclesia illud recipit. Habetur Romae, ab eo Latinae Scriptum.

TERTIUM Symbolum est Nycaenum, quod in Missa recitatur cum quibusdam additis in CC. Constantinopolitano primo: Toletano 8. et Florentino; et seorsim ab Ecclesia addita est illa particula: Filioque procedit, ut vidimus p. 2. tract. 1. disp. 10. quaest. 2.

CONVENIENTER autem fidem in articulos ordinatam ostendit S. Doct. primo, ut esset Catholica, idest universalis uniformitas fidei apud omnes gentes, quod ante docuit Irenaeus lib. 1. cap. 3.

SECUNDO, quia omnibus, etiam simplicibus debuit tradi Fides, quae non satis esset explicita in genere, nec profusis eruditionibus potuissent erudiri, ut docent D. August. lib. de fide, et Symb. cap. 1. Cyrill. Hierosol. catech. 5.

ADDIT Valentia cum D. Bonav. utile, imo pernecessarium esse, contra haereticos habere formulam fidei, quae ideo, exurgentibus haeretibus temporum decursu, adaucta est, ut dicam quaestione sequenti.

ORDINE autem congruo articulos collocatos ostendit S. Doct. cum D. Thom. quaest. 1. art. 8. Sumit autem ordinem hunc e capitibus credendorum. Primum enim credenda est Divinitas: deinde Trinitas personarum: tertio Humanitas: quarto Operationes divinitatis; et ultimo opera Christi incarnati. Quoad Divinam essentiam, est unus articulus, sicut essentia Dei est simplicissima: Credo in Deum. Quoad Trinitatem sanctissimam, tres sunt articuli. Primus est: Credo in Deum Patrem, Secundus est: In Iesum Christum, filium eius, etc. Tertius: Credo in Spiritum Sanctum. Quoad Operationes deitatis, tripartitae sunt. Prima est naturae creatio, et notatur, cum dicitur: Credo in Creatorem caeli, et terrae. Secunda est, gratiae collatio, et notatur, cum dicitur: Credo Sanctam Ecclesiam Catholicam: Sanctorum communionem, remissionem peccatorum. Tertia est collatio gloriae: Carnis resurrectionem, vitam aeternam. Et sic septem sunt articuli circa divinitatem, respicientes ipsam divinam essentiam: Unus Deitatem in se; Tres respicientes Trinitatem personarum, et alii tres opera Deitatis. Similiter circa humanitatem Christi sunt septem articuli, secundum septem actus Redemptionis, qui ordinantur ad nostram salutem. Primus est Incarnatio, et de hoc est articulus: Qui conceptus est de Spiritu Sancto. Secundus est Nasci: Natus ex Maria Virgine. Tertius est Redemptio: Passus sub Pontio, et crucifixus, mortuus, et sepultus. Quartus est Inferni spoliatio: Descendit ad inferos. Quintus est triumphus de morte: Tertia die resurrexit a mortuis. Sextus est Ascensio in caelum: Ascendit ad caelos, sedet ad dexteram Patris. Septimus est Adventus ad iudicium: Inde venturus est iudicare, etc. Vide S. Doct. dist. 25. quaest. 1. singulis Apostolis proprium articulum: assignantem.

Hos quatuordecim articulos miratur S. Doct. expressos Apoc. 1. ubi inter septem candelabra aurea visus est Christus, et habebat ad dexteram septem stellas, sunt autem stellae articuli caelestes deitatis: At septem candelabra aurea, e terrena substantia, sed pretiosa, sunt septem humanitatis articuli. Eadem docet in Hexaemer. serm. 8. et in Centilog. sect. 38. et in Diaeta, cap. 5. titulo 3.

ADVERTIT autem, reductos articulos in duodecim; nam primus continet Deitatem; et primam Personam, quae est Fons omnium communicationum Deitatis; et opus Creationis, quae omnia S. Petrus asserit, et ita duodecim sunt articuli, lato modo. Vide S. Doctorem.

PROBAT igitur S. Doct. sufficientiam Symboli primo ex Cassiano lib. 6. de Incarn. ad Leonem Papam.

SECUNDO, quia fides versatur circa Deum: Dupliciter autem Deus respicitur, vel in se, ut Unus, et Trinus; vel in Humanitate assumpta. Rursus. Deitas non cognoscitur in via, nisi per opera; haec vero tria sunt praecipua, Creatio, Gratificatio, et Glorificatio. Opera vero humanitatis sunt relata in Symbolo, quod, cum ab Apostolis, plenis Spiritu Sancto compositum fuerit, non est dubium, quin congruum sit; fuere enim magistri Ecclesiae Catholicae. Itaque, licer quatuordecim possint etiam numerari, ut docent S. Bonav. loc. cit. Scotus dist. 25. quaest. 1. tamen ad duodecim rediguntur.

OBSERVAT autem Valentia loc. cit. Morand. q. 4. Card. Lugo disp. 3. sect. 4. Symbolum non esse Scripturam Canonicam, quia compositum fuit ab Apostolis, tanquam formula brevis profitendi fidem, iam praehabitam. Miraberis, hic omitti Mysterium fidei, idest Eucharistiam Sed includitur in omnipotentia. Vide D. Th. art. 8. ad 6. Clauditur etiam in Ecclesia.

COMMUNIS Theologorum sententia est, articulos omnes fidei implicite semper fuisse creditos, non tamen explicite: Sic D. Bonav. et D. Thom. hic, ubi Thomistae, et Sententiarii omnes cum Magistro 3. dist. 25. ubi Albert. art. 1 ad 1. Scotus quaest. 1. Durand. quaest. 1. Richard. art. 3. quaest. 2. Valentia quaest. 1. p. 6. et alii apud Suarez de Fide disp. 2. sect. 6. Card. Lugo disp. 3. sect. 5. Aragon. hic. Tanner. disp. 1. q. 1. n. 101.

ASSERO primo, articulos Fidei, quoad credulitatem implicitam non crevisse.

PROBATUR a S. Doct. primo, quia Fides Christiana tota continetur in lege nova, et lex nova involvebatur veteri, veluti tota in rota, ut dicitur Ezech. 1.

PROBATUR secundo a S. Doct. Mutato obiecto substantialiter, mutatur habitus: Ergo si fides haberet obiectum novum credens, quod ante non credebat, mutata esset; sed Fides secundum diversa tempora non est mutata ex D. August. epist. 51. Irenaeo lib. 4. cap. 13. et aliis Patribus, atque adeo id, quod credimus nos, explicite credidere Patres, quoad substantiam, saltem implicite, ut docent etiam Sancti Doctores, qui hoc termino utuntur, non esse mutata, quoad substantiam, sed secundum accidens; quia implicite olim creditum, iam creditur explicite, atque adeo continebantur hi articuli in antiquis, sicut conceptus ulteriores, et distinctiores in universalibus, ut notat Valentia.

PROBATUR tertio a S. Doct. Nam antiquitus omnes expectabant Redemptorem; sed quod futurus esset homo Deus, non omnes sciebant. Sic de reliquis articulis spectantibus ad passionem, resurrectionem, et Ascensionem Christi. Hoc magis explicat S. Doct in corpore. Haec sunt argumenta ad oppositum, hoc sensu concessa in responsis.

PROBATUR quarto. Sicuti crevit obiectum Charitatis, ita et Fidei; sed omnia nunc diligenda explicite, etiam inimici, erat antiquitus diligenda implicite: Ergo.

ASSERO secundo, non omnia, quae nunc creduntur explicite, fuisse credita eodem modo antiquitus.

Probatur primo a S. Doct. ex illo Exodi 6. Ego sum Deus Abraham, Isaac, et Iacob: et Nomen meum Adonai non indicavi eis, idest, non impertivi illis claram notitiam Simplicitatis, et Unitatis meae, ut exponit D. Thom. quaest. 174. art. 6.

Probatur secundo a S. Doct. Sicut se habet Lex Evangelica ad Mosaicam; quoad moralia ita et fides legis novae ad fidem veteris quoad credibilia; sed Evangelium supra legem veterem addit multa consilia: Ergo lex nova addit plura credibilia; non tamen aliter, quam implicita explicando ut patet ex supradictis. Est fere Argumentum D. Irenaei lib. 4. cap. 47.

Probatur tertio a S. Doct. Nam Mysteria Incarnationis, Sacramenta, et alia Ecclesiae credita, non credebantur olim explicite.

Probatur quarto a S. Doct. Ecclesia nova, multa novit, quae Angelos latebant, ut dicitur Ephes. 3. Ergo multo magis haec latebant homines veteris legis.